Verhalenhuis als vrijplaats

Er is ruimte voor reflectie in deze tijd, een kans op herwaardering van ruimte en de noodzaak om verhalen te delen. Verhalen hebben een vrijplaats nodig. Ontmoetingen gaan over het delen van ruimte en intimiteit. Een verhaal delen lukt het beste in een ruimte die geborgenheid, respect en gelijkwaardigheid biedt. De vraag is alleen waar vind je die ruimte?

Al Rewaq Jubileum 25e editie Verhalenhuis Belvédère foto-credits: Joop Reijngoud
vrnl. Bader Atem, Adnan Aloada, Esseline van de Sande
op de achtergrond het Al Rewaq koekje gemaakt door Bakkerswerkplaats Wij Zijn Rotterdam

Op zondag 9 februari 2020 vond in het Verhalenhuis Belvédère de 25e editie van de Al Rewaq plaats. De plek die Adnan Alaoda, dichter en scenarioschrijver, bouwt om ruimte te geven aan de ontmoeting en het Syrische verhaal van diversiteit en beschaving heet Al Rewaq, letterlijk ‘steegje’ of ‘doorgang’. Een spreekwoordelijk huis dat Adnan telkens weer creëert of hij nu in Dubai of in Verhalenhuis Belvédère in Rotterdam is.

Oorspronkelijk is Al Rewaq een term uit de architectuur. Een ruimtelijke opzet waarbij je via een gang uitkomt op een besloten binnenplaats met een fontein die is verbonden met de open lucht. Maar binnen het gebouw is het een plek waar mensen elkaar ontmoeten en uitwisseling ontstaat. In de Al Rewaq is ruimte voor uiteenlopende kunstvormen, muziek, film, gedichten en verhalen. Een spontaan gesprek of discussie. Voorbereid, maar liefst ook onvoorbereid. Adnan is de creator, de vader van Al Rewaq.

De behoefte om verhalen te delen, dromen en hoop is universeel. Alleen is vrije nog niet ingevulde ruimte lastig te vinden in ons georganiseerde land. Nederland festival, theater en debatland dat wel, alleen programma’s worden al maanden te voren vastgelegd. Draaiboeken en structuur liggen klaar. Ook bezoekers zijn gewend aan duidelijkheid. Het programmaboekje wordt voor klanttevredenheid volgens verwachting afgewerkt.

Dit leidt er soms toe dat het levendige uit voorstellingen verdwijnt. De ruimte ontbreekt om te verrassen, vrij te ademen, in te spelen op het moment. Dit legt een druk op de artiesten op het podium maar ook op de organisatie. In veel gevallen moet het precies volgens het draaiboek verlopen. Theatrale orkestratie kan voorstellingen ook optillen naar een hoger niveau. Alleen hoe blijft het spel levend en verloopt het soepel tegelijk?

Verhalenhuis Belvédère in Rotterdam geeft ruimte aan ontmoeting met de ander, het andere, ruimte voor het delen van verhalen. Een zorgvuldig toegewijde opgebouwde plek en werkwijze. De vorm varieert. Verhalen en luistervoorstellingen, portretten, foto- en kunsttentoonstellingen, programma’s in de Volkskeuken waar verhalen een podium vinden en bezoekers kunnen delen in het immateriële erfgoed.

Het geven van aandacht aan levensverhalen biedt troost en inspiratie. Mensen voelen zich gezien en gehoord in een stad waar eenzaamheid op de loer ligt en mensen alleen nog in het openbaar vervoer uit hun bubbel komen sinds de introductie van de zelfscanner in supermarkten. Levensverhalen (‘reminscentie’) zijn van belang. Positieve gevolgen zijn: eigenwaarde, zelfvertrouwen, verbinding met de sociale culturele omgeving. Verhalenhuis Belvédère draagt actief bij aan een meer verbonden en gezonde stad.

Adnan Alaoda is Belvédères eerste gastschrijver die in 2017 een jaar lang een onderkomen vindt in het Rotterdamse Verhalenhuis. Deze vrije ruimte is hard nodig. Het bieden van een vrijplaats is een hoeksteen van de Arabische beschaving en is wijd verspreid onder alle Arabieren zowel in de stad als op het platteland. Veruit het grootste deel van de Syrische ontheemden wordt opgevangen door landgenoten. Een traditie om mensen te beschermen en hen de ruimte te geven om op adem te komen.

Deze duizenden jaren oude traditie en beschaving is in de 21e eeuw meer dan ooit nodig, maar staat tegelijkertijd zwaar onder druk. Een groot netwerk van vluchtsteden wereldwijd ICORN/Pen probeert hier actief aan bij te dragen door schrijvers, dichters, musici en kunstenaars uit de hele wereld, speciaal uit landen waar onderdrukking en, of oorlog is, ruimte te bieden een jaar lang in vrede en veiligheid te kunnen werken.

Als theaterman gelooft Adnan in de waarde van het opgaan in de ervaring. Tijdens het dansen van de Debke vergeet ik alles’, zegt Adnan. Tijdens de Al Rewaq wordt met familie en vrienden gebeld. Ze worden even deelgenoot van deze avonden op Katendrecht. Daar is hier, hier is daar. De Syriërs komen zich in het Verhalenhuis laven aan de eigenheid en het door Adnan bijeengebrachte erfgoed dat ze zo missen.

De Al Rewaq van 9 februari jl. begint met een indringend verhaal van Adnan. Hij vertelt dat twee Syrische jongens in Duitsland zelfmoord hebben gepleegd omdat ze zich zo eenzaam voelden. Syriërs in Europa hebben als reactie hierop een Facebook groep opgezet om met elkaar in contact te zijn. ‘Dit moeten we zien te voorkomen. Dit is onze jeugd die verloren raakt in een ander land. We willen elkaar helpen.’ Ook vertelt Adnan dat hij de avond ervoor een vriendin aan de lijn heeft uit Idlib waar meer dan een miljoen Syriërs op de vlucht zijn voor oorlogsgeweld. Haar boodschap is: ‘Ik weet niet of ik morgen nog leef maar het feit dat jullie daar de Al Rewaq organiseren geeft me hoop, dit is een plek om ons cultureel erfgoed te blijven delen, een plek van troost.’

De 25e jubileum editie is ondanks de storm een drukbezochte avond. Net als als eerdere edities wordt de avond life via de telefoontjes van de aanwezigen vanuit heel Europa en het Midden-Oosten gevolgd. Opnieuw is de avond een ode aan de improvisatie. Er is een programma en tegelijk is er ruimte voor iets onverwachts. Er wordt in tenminste twee talen gepresenteerd: Nederlands en Arabisch. Dichter en schrijver Ishmail Kamara leest zijn lofdicht Vliegende Veer voor en kondigt zijn nieuwe boek aan: A hundred golden horses journey to the promised land. Umm Al Rewaq Els Desmet wordt bedankt onder het motto van het Arabische spreekwoord: ‘Umaka thuma umaka thuma umaka thuma abuk‘, eerst je moeder, dan je moeder, dan je moeder en dan je vader. Els stond aan de wieg van de Al Rewaq. Fotograaf Joop Reijngoud toont de rijkdom van 25 edities Al Rewaq. Een fotopresentatie van ontmoetingen tussen bezoekers, kunstenaars, vertellers, dichters, musici, filmers en koks. Opvallend is een veelzijdig publiek van alle leeftijden. Adnan bekijkt het geëmotioneerd, zittend op de grond.

De geest gaat uit de fles op de dansvloer onder leiding van danser Jol Alholo, de musici springen in voor live muziek. Het is een ontlading van plezier en verdriet tegelijk. De rust keert maar met moeite terug. De vele emoties en de uitgelatenheid worden opgezweept door de muziek. Er komt een adempauze met dichters. Yousef Sarkhi, Matanja van der Werf vertaalt werk van Majdolin Refai en begeleidt Amani Aleid op de piano. Sarah Schützle zingt dromerige liedjes van haar cd Wonders of life.

Zodra de diepe stem van zanger en gitarist Omar Nouilati weer klinkt komt de menigte opnieuw in beweging. De andere drie vallen in, Jawad Darwish luitspeler en de beide percussionisten Mahran Al Kadi en Adnan Nouri. Het viertal heeft elkaar ontmoet in het azc waar ze sinds een jaar wonen. Ook voor de musici is het een avond om nooit te vergeten, een avond van weerzien met oude vrienden. Het publiek staat op stoelen, danst, joelt, klapt en zingt mee. Het bekende nummer Hal asmar al loondoet de harten sneller kloppen. Een andere zanger en een zangeres uit het publiek haken spontaan aan. Het leeft en zindert. Even wordt onderhandeld over nog meer ruimte voor de muziek. Maar de geur van beitinjaan bi lahm, met gehakt gevulde aubergines geeft de doorslag. Het eten is warm en mensen schuiven bij elkaar aan tafel voor een gezamenlijke maaltijd van meesterkok Maher Al Sabbagh en Amal Zi Alnoun. Na het eten gaat de muziek door. De vrijwilligers van Belvédère maken van het Verhalenhuis een thuis. Ruimte en ontmoeting. Het begint met wederzijdse nieuwsgierigheid.

Essay: Verhalenhuis als vrijplaats verkrijgbaar in Nederlands, Engels & Arabisch
Welkom bij Al Rewaq: 7 juni, 13 september, 1 november start 16 uur.
Verhalenhuis Belvédère, Rechthuislaan 1, Rotterdam.

Foto-credits: met speciale dank aan Joop Reijngoud

Over Esseline van de Sande

Opmerkelijke Ontmoetingen Wondrous Encounters
Dit bericht werd geplaatst in cultureel erfgoed, Dialogue, erfgoed, Midden-Oosten, Nederland, Syria en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s