Dit is de tijd voor de sociale onderneming

Verkorte versie gepubliceerd in Het Financiële Dagblad d.d.11 april 2020 door Lisette Magis, voorzitter Wij Zijn Rotterdam & Esseline van de Sande, organisatiepsychoog.

De economische crisis maakt dat we afstevenen op een nieuwe tijd. We moeten meer bereiken met minder. Dit biedt ook kansen, bijvoorbeeld voor sociale ondernemingen, die in staat zijn met lagere kosten en betere resultaten mensen weer duurzaam aan het werk te krijgen.

Yoran de Bruin in de Bakkerswerkplaats Rotterdam
Yoran de Bruin in de Bakkerswerkplaats Rotterdam Foto: Christiaan Krouwels

Sociale ondernemingen helpen burgers die vaak langdurig buiten de boot vallen aan werk. Succesvolle voorbeelden vind je door het hele land, zoals Wij Zijn Rotterdam, het Maastrichtse Athos, of de Utrechtse Colour Kitchen Academy.

‘New Faces’, ook zo’n succesvoorbeeld startte in Leeuwarden en werkt nu landelijk. Via het VSBfonds ontving zij voor 2019 en 2020 een budget van €30.000. ‘Alleen al in 2019 werkten meer dan 1000 nieuwkomers mee aan festivals, van betaalde banen tot artiesten en vrijwilligerswerk’, aldus oprichter Hooman Nassimi. Met als resultaten dat nieuwkomers de taal leren, hun sociaal en professioneel netwerk ontwikkelen, hun ondernemerskwaliteiten ontwikkelen en bijvoorbeeld kans zien om een cateringbedrijf op te richten dat nieuwe werkgelegenheid creëert. De bemiddelingskosten bedragen omgerekend €30 per persoon.

Vakmanschap
Nog een voorbeeld. Bakker Yoran de Bruin zat acht jaar thuis op de bank vanwege zijn beperkte gezichtsvermogen. De Bakkerswerkplaats investeerde €32.000 in opleiding, €26.500 aan salaris en ontving €10.000 voor job-coaching van het UWV (Wajong). De netto besparing €17.000 (in drie jaar) is gunstig voor de overheid. Yoran werkt nu fulltime, betaalt belasting, ontwikkelt vakmanschap, trots en zelfvertrouwen.

In feite weerspiegelt zich in de sociale ondernemingen de kracht van wat vroeger het ‘ambacht’ heette. De Amerikaanse socioloog Richard Sennett wees er al eerder op hoe ambachten gemeenschap en vakmanschap met elkaar verbinden. ‘Vakmanschap staat voor een duurzame, basale menselijke drijfveer, het verlangen om werk goed uit te voeren omwille van het werk zelf, niet vanwege het instrumentele.’ Ambachtelijke werkwijzen bouwen aan de economie, het individuele en collectieve welzijn tegelijk. Met die mentaliteit kunnen we ook mensen veel beter naar werk bemiddelen.

Ook de Maastrichtse onderneming Athos maakt het waar. ‘Onze prijs per plek ligt minimaal 20% lager dan de reguliere tarieven, los van indirecte kosten die we besparen (o.a. minder bureaucratische handelingen). Ons model is kostendekkend en schaalbaar, we brengen mensen, activiteiten en middelen samen op basis van vragen die er liggen,’ aldus Anita Bastiaans.

Vergelijk bovenstaande voorbeelden eens met de reguliere maatschappelijke kosten voor een langdurig werkloze. In de gemeente Rotterdam is de groep die langdurig (langer dan vijf jaar) in de bijstand het grootst. Dit zijn maar liefst 60% (20.000) van het totaal aantal bijstandsgerechtigden. Een persoon in de bijstand kost de gemeenschap circa €17.000 per jaar, bestaande uit €14.000 voor de uitkering en €2.900 handelingskosten bij de gemeente. Deze kosten keren jaarlijks terug, de lange termijnkosten voor extra zorg-, participatie- en re-integratietrajecten komen hier nog bovenop.

Exorbitante bedragen
Maar de gemeenten laten arbeidsbemiddeling vaak over aan de markt. Commerciële bemiddelaars brengen exorbitante tarieven in rekening. Young Capital Next of Dosign bemiddelen gewilde hoogopgeleiden onder de nieuwkomers voor € 7.000 per maand. De werknemer ontvangt € 2.400. Na loonheffing is dit €35.200 op jaarbasis waarvan 8% opleidingsbudget. ‘Arbeidsbemiddeling’ is een kil product. De intermediair verdient, maar de bemiddelde voelt zich vooral gebruikt. Dit ondermijnt de sociale solidariteit.

‘Beleidsambtenaren houden intussen krampachtig vast aan inkoopprocedures. Het geld blijft steken in dure systemen zonder eigenaar.’

De reguliere weg is bovendien niet effectief. Bij de overheid verloopt arbeidsbemiddeling via ‘webportals’. Mensen met een beperking, of mensen uit andere culturen, lopen vaak al snel vast in zo’n digitale omgeving. Daarbij zijn gemeentelijke procedures veelal traag en kostbaar. Dossiers gaan van hand tot hand en keer op keer worden nieuwe consulenten ingehuurd. Bovendien hanteren gemeenten vaak een rigide idee van ‘startkwalificatie. Als iemand de taal niet goed spreekt worden lagere inschattingen van vaardigheden gemaakt. Zo belandt talent en dus kapitaal in ‘het granieten bestand’ en is iemand al gauw ‘onbemiddelbaar’.
Beleidsambtenaren houden intussen krampachtig vast aan inkoopprocedures. Het geld blijft steken in dure systemen zonder eigenaar. Zoals in Leeuwarden het systeem TIPS, dat €520.000 kostte, of ‘Hallo Werk’ in Rotterdam en Den Haag. Uitgangspunt is hier weer de individuele zelfredzaamheid, die niet aansluit bij de doelgroepen.

Ontsluiten van talent
De sociale ondernemingen zijn hiervoor niet alleen een goedkoper alternatief. Ze zijn ook effectiever en bereiken duurzamer resultaat. Bovendien ontsluiten ze talent dat verstopt zit in de bestanden van gemeenten, talent waar het MKB hard naar op zoek is. Het MKB levert een forse bijdrage aan de economie. In 2016 waren al deze midden- en kleinbedrijven samen goed voor 72% van de werkgelegenheid en leverden 62% van de toegevoegde waarde (bijdrage BBP) in het Nederlandse bedrijfsleven. Tegelijk heeft het MKB grote moeite nieuwe werknemers te vinden. Zo vliegt een bedrijf in de Randstad dertig man-vrouw personeel uit Portugal in omdat het lokale werkgeversservicepunt niet levert.

Menselijke maat & gezondheid
Willen we de samenleving beter laten draaien dan moet de menselijke maat weer terug. Sociale ondernemingen gaan uit van samen dingen maken als weg naar gedeeld geluk. Leer een ambacht. Van leerling, gezel naar meester. Dit gaat uit van een actieve benadering van samenwerking tussen hart, hoofd en handen. Zelfstandig betaald werk draagt zelfs significant bij aan geluk, leid tot fysieke én psychische gezondheid bevestigt recent onderzoek. Eigenaarschap en maatwerk zijn sleutelwaarden.
Juist deze ingrediënten zijn van groot belang in het tijdperk dat voor ons ligt, waarin alle focus ligt op economisch herstel. Juist nu moeten we werken aan een meer betrokken en gezonde samenleving. Het gevaar dreigt immers dat kwetsbare groepen buiten de boot gaan vallen, met alle kosten voor de maatschappij die hiervan op korte en lange termijn het gevolg zullen zijn.

Investeren
Dat maakt de sociale onderneming een eigentijds onderdeel van de nieuwe economie, ze leidt mensen niet alleen naar werk maar bouwt tegelijk een duurzame inclusieve gemeenschap. Volop reden om deze sector beter financieel te ondersteunen. Bezuinigingen kunnen beter worden gezocht bij de steriele diensten van de commerciële aanbieders en de afstandelijke gemeentelijke vernieuwingsinitiatieven.

Sociale ondernemingen staan voor maatwerk. Het is de weg vooruit. Een gezonde, inclusieve en aantrekkelijke samenleving bouwen we niet alleen, maar samen.

Lisette Magis is voorzitter stichting Wij Zijn Rotterdam
Esseline van de Sande is organisatiepsycholoog van adviespraktijk The Room of Listening

Over Esseline van de Sande

Opmerkelijke Ontmoetingen Wondrous Encounters
Dit bericht werd geplaatst in ambacht, Collectivisme, Duurzaamheid, Economy, Sustainability en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s