De magie van sociale ondernemingen

Dit artikel verscheen in The Optimist d.d. juli/augustus 2020

Foto: The Optimist v.l.n.r. Micha Mekes, Lisette Magis en Lebon Ratnasingam

Sociaal ondernemer en bouwmeester Lisette Magis (1969) richtte vijf jaar geleden Stichting Wij Zijn Rotterdam op. Hiermee bevordert ze arbeidsparticipatie via een ambachtelijke methode. Twee werkplaatsen staan onder haar leiding op eigen benen, de Bouwerswerkplaats en de Bakkerswerkplaats. Wat is het geheim van dit succes, en wat is de magie van Magis?

door Esseline van de Sande

Meer dan veertig bouwers en bakkers werken dankzij haar in betaalde banen. Vier bouwprojecten; twee woningen, een oud politiekantoor en een gymzaal werden met vakmanschap gerenoveerd. Het ambachtelijk gebakken brood, de taarten en koekjes met het karakteristieke logo van de Bakkerswerkplaats zijn een ‘merk’ geworden en vinden gretig aftrek in wijk en stad. Wat is het geheim achter dit succes?

In het kersverse aangekochte hoekpand in de Rotterdamse Zwijndrechtsestraat staan gezel Lebon Ratnasingam, leermeester Micha Mekes en Lisette Magis. De voormalige winkel, vol oude details, is het nieuwste bouwproject dat de Bouwerswerkplaats onder handen neemt. Het pand staat in een buurt waar veel mensen al meer dan dertig, veertig jaar wonen. De buren zijn opgelucht dat het huis is verkocht en nu wordt opgeknapt. De bouwtekeningen voor het toekomstige woonhuis zijn uitgewerkt. In een hoek staat een ton met cement. De kalk is van de muren, plafonds zijn vakkundig gestript. Ratnasingam, werkte veertien jaar als ‘vrijwilliger’ bij de gemeente maar kreeg hier al na vier maanden een contract. Met de boormachine in de hand volgt hij de blik van Micha die als geen ander weet hoe het is thuis te zitten en gedwongen komkommers te moeten plukken. In de werkplaatsen van Wij Zijn Rotterdam krijgt iedereen de kans zijn talent te ontwikkelen, een vak te leren en onderdeel uit te maken van een gemeenschap.

BOUWERS & BAKKERS
Het idee van Lisette Magis voor Wij zijn Rotterdam is simpel: motiveer mensen en geef ze hun geloof in eigen kunnen terug. Zelfstandig betaald werk bevordert de fysieke én psychische gezondheid. In de Gemeente Rotterdam zit meer dan zestig procent van het totaal aantal bijstandsgerechtigden in de langdurige bijstand. Wij Zijn Rotterdam wist de afgelopen jaren meer dan veertig mensen uit deze langdurige bijstand naar duurzaam betaald werk te laten doorgroeien. Magis: ‘Een van onze bakkers startte drie jaar geleden. Hij zat al acht jaar thuis op de bank vanwege zijn beperkt gezichtsvermogen. Hij kreeg vertrouwen en verwierf vaardigheden. Ons mooiste cadeau is dat hij hier voltijds werkt.’

Maar het is niet allemaal rozengeur en maneschijn. Vijf jaar is met man en macht gewerkt om alle kosten uit de omzet te betalen. Dat gaat helaas niet uit. Het spanningsveld zit in winstgevend zijn én ook het opleidingsgeld moeten betalen.
Als architect werkt Magis als intermediair tussen allerhande professionele partijen. Ze werkt ook als sociaal architect, geeft mensen vertrouwen en ruimte om een vak te leren, en bouwt zo aan de stad. Een verademing in de wereld van arbeidsparticipatie. En bovendien nog eens knap doelmatig. Mensen keren terug in de arbeidsmarkt en komen los uit de gezondheidsproblemen wat allemaal meevallers zijn op de begrotingen van gemeentelijke afdelingen.

INTRINSIEKE MOTIVATIE
De bouwkundig ingenieur vindt een belangrijke inspiratiebron in het gedachtegoed van Rudolf Steiner en nam diens idealen mee naar Wij zijn Rotterdam. Steiner startte begin vorige eeuw met verzorgingshuizen voor ouderen op antroposofische leest geschoeid. Zijn motto was: ‘Als je iets wil dan moet er bij de ander eerst een vraag zijn, als die vraag niet komt dan is er ook geen motivatie.” Magis erkent dit: “Als mensen in onze werkplaats starten moeten ze zelf vragen om een plek en niet worden gestuurd door een instantie. De eerste twee weken kijk ik altijd wat er vanuit de persoon zelf komt om te ontdekken hoe de intrinsieke motivatie is.’

Het ambachtelijke werken helpt mensen bij het terugvinden van die motivatie. In onze wereld vol systemen en portals, inlogcodes en ‘performance indicators’ raken velen de weg kwijt. Magis zet zich juist in voor mensen die om wat voor reden dan ook buiten de boot vallen: ‘Waar vind je leuk ambachtelijk werk als je geen vooropleiding of geschikt papiertje hebt of als je de taal niet goed beheerst of een fysieke of geestelijke beperking hebt?’ Een vak leren of hulp aanbieden alles kan. Maar het begint met geloof in eigen kunnen opbouwen, want dat heeft niemand meer na zes jaar thuis zitten.

Persoonlijke tegenslagen hebben ook Magis gevormd. Op de middelbare school krijgt ze van de ene op de andere dag epilepsie en belandt in het speciaal onderwijs. De epilepsie blijkt van tijdelijke aard. Vijf jaar na haar afstuderen wordt tot twee keer toe een tumor ontdekt en succesvolle operaties volgen. En iedere keer krabbelt ze weer op. Als je dat lukt houd je er positiviteit aan over.

MEER DAN IDEALISME
Magis leert door te doen. Ze fietst heen en weer tussen de werkplaatsen en verankert de opgedane inzichten in haar Stichting Wij Zijn Rotterdam. Zo vormt zich het gedachtegoed. Terug in de Bakkerswerkplaats komt de zoete geur uit de bakkersoven je tegemoet. Grote aluminium bakplaten vol koekjes staan af te koelen in de ruimte. Boven de gootsteen een schoolbord met verschillende soorten producten in krijt: croissant, pain de campagne, logo koekjes, kaneel knopen. Brood met liefde gebakken. Magis: ‘Brood is de koning van de tafel. Iedereen heeft brood nodig. Het is zo belangrijk en mooi om samen iets te maken. We werken met een hele diverse groep werknemers. Als er een klant komt dan vegen we even onze handen af en helpen we graag, daarna gaan we weer verder. Ga niet zitten wachten op klanten, leerde ik als tiener al.’

Wij Zijn Rotterdam is meer dan liefdevol idealisme. De werkplaatsen staan ook voor de herontdekking van het ‘maken’. Ambachtelijk werk als weg naar geluk gaat uit van een actieve benadering van samenwerking. Eigenaarschap en erkenning zijn sleutelwaarden. Ontdekken stond centraal in Magis eigen jeugd. “Als kind was ik altijd bezig om zelf dingen te maken.” De werkplaatsen van Wij Zijn Rotterdam kenmerken zich door een innige band tussen hart, handen en hoofd steeds op een ambachtelijke leest. De verhouding leerling, gezel, meester helpt iedereen op weg. Magis: “Meteen met je handen in het deeg of met een hamer in je handen, dan iemand nadoen, zelf doen en daarna het geleerde aan een ander leren. Dan zit het er echt wel in.”

Achterin voert een trap naar een mezzanine waar twee grote tafels staan. Een jongen vouwt de was. Medewerkers drinken koffie of zijn aan het werk achter de computer. Ook Magis voert een gesprek. Ze begrijpt niet dat de gemeente zulke grote bedragen investeert in systemen zonder eigenaar zoals Hallo Werk, die helpen een langdurig werkeloze niet: ‘Dit klopt fundamenteel niet, het initiatief ligt niet bij de werkzoekende.’

Magis denkt graag los van gebaande paden: ‘Bij banken kijken ze niet naar de mens maar naar formulieren en risico’s. Ik wist een stichting die iemand zocht met wie ze konden bouwen. Zo kochten we het pand. Het ingewikkelde blijft de garantie voor het opleidingsgeld vooraf. Nu we ons hebben bewezen bouw ik aan lange termijn samenwerkingen. Maar onze opleidingen moeten betaald worden, dat is al vijf jaar niet gebeurd vandaar dat we een doneeractie zijn gestart. Betaald doen waar we goed in zijn.’

In de werkplaatsen valt op dat mensen vrijwel altijd gemotiveerd aan het werk zijn. Magis: ‘Dit ontstaat wanneer iemand ruimte krijgt en zelf met initiatieven en vragen kan komen. Soms haken mensen toch af, die blijven kijken naar schaarste. Maar dat is een uitzondering.’ In plaats van mensen jarenlang te gijzelen in een kostbaar systeem van ‘vrijwilligheid’ voelen mensen hier vertrouwen en kunnen vanuit een veilige omgeving dingen leren en groeien. Materialen liggen open en bloot en zaken worden in openheid besproken. Kennisuitwisseling ongeacht niveau, cultuur of achtergrond. Dat geeft mensen een zetje in de goede richting.

INBESTEDEN EN OVERVLOED
Wat kunnen we nu van Wij zijn Rotterdam leren? De gemeente en diverse fondsen realiseren zich nu we meer moeten doen met minder, dat sociale ondernemingen een onmisbare bijdrage leveren aan zowel de economie als aan de gemeenschap. Wij Zijn Rotterdam maakt deel uit van een grotere landelijke trend van sociale ondernemingen die duurzaam successen boeken en mensen intrinsiek motiveren vaak tegen lagere kosten. Wat systematisch ontbreekt is een eerlijke prijs voor samenwerking en daarmee sociale duurzaamheid.

Magis gelooft in de kracht van lokale netwerken en wederkerigheid. Ze is bereid kennis en inzichten met anderen te delen die ook op zoek zijn naar antwoorden in wijken waar stadsgenoten soms generaties lang in de bijstand zitten. Magis: ‘Als je een halfje bruin bij de supermarkt koopt gaat een euro vaak maar een keer rond. De euro’s in onze werkplaatsen gaan meerdere keren rond, inbesteding. Het geld zit in de mensen, blijft in de wijk en de stad. Zo betaalt een investering zich soms wel driedubbel terug.’

Lisette Magis (1969) bouwkundig ingenieur, voorzitter stichting Wij Zijn Rotterdam, directeur de Bouwerswerkplaats en de Bakkerswerkplaats.

Auteur artikel Esseline van de Sande (1967) auteur van o.a. Verhalenhuis als vrijplaats (2018) werkt als organisatiepsycholoog op het terrein van culturele duurzaamheid & talentontwikkeling en is freelance publicist.

Over Esseline van de Sande

Opmerkelijke Ontmoetingen Wondrous Encounters
Dit bericht werd geplaatst in ambacht, Collectivisme, Communicatie, Duurzaamheid, Nederland, Sustainability en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s