Koester de traagheid

Geplaatst in ambacht, Communicatie, Fenomenologie, Poetry, Stilte | Tags: , | Een reactie plaatsen


5 maart 2021 Foto: Esseline van de Sande


Lopend vuur door het land.
Leven op de rand.
Stemmen van ver.
Roepen, ruisen, fluisterend.

Krakend pad, zonovergoten.
Uitgelaten viervoeters,
vrij spel aan de horizon.
Rennen, ruiters, luisterend.

Dichterbij haar roep luider,
Magnetische maankracht.
Getijden, gedroom, duiken.

Haar water gloeit,
golven vol leven.
Schroeien de huid.
Brandt, bruist, ontluiken.

Phoenix verrijst uit vuurwater.
Huiveren in winterjas.
Wakker gekust,

Esseline van de Sande

Geplaatst in ambacht, Communicatie, Poetry, Stilte | Tags: , | Een reactie plaatsen

De stad leeft

Ontmoetingen in de stad Foto: Esseline van de Sande

De stad leeft

Zomerse gelatenheid maakt plaats.
Getik van de tijd overstemt,
Door snelheid, vaart, beweging.
Meeuwen schreeuwen, sirenes.
De stad

Fietsers haasten zich,
over straten en lanen.
Grote rugzakken
op kleine ruggen,
vol verwachting.
Een fonkelnieuwe fiets,
onderweg naar onbekende verten.
De toekomst lonkt.

Blikken vol bravoure,
of zoekend, onzeker.
Bessen kleuren rood.
Middenstand leidt drukte in banen.
Volle trottoirs.
Weerzien met vrienden.
hand in hand over de zebra.
Klaar? Over!

De stad ademt,
tot leven gewekt.
Een wandeling met hond,
tram, bus, mondkapje.
Samen over straat.
Adem in, adem uit.
Het ritme van de stad versnelt.

Een zweem van hoop,
Onder grijze lucht.
Boekenpakketten onder snelbinders,
Maagdelijke kennis raast door de stad.
Beweging doet leven.
Een nieuw schooljaar ontwaakt.

© Esseline van de Sande, 1 september 2020

Geplaatst in ambacht, Communicatie, Cultuur, Poetry | Tags: , | Een reactie plaatsen

Code Rood

16 maart 16u Plein Den haag Voordracht gedicht Code Rood in drie talen
vlnr. Noor Alattar, Esseline van de Sande en Balout Khazraei

Bovenstaand gedicht maakte deel uit van het Lopend Vuur van MiGreat door Nederland voorafgaand aan de Verkiezingen 2021. Onze stemmen temidden van de torens van de macht een gedicht in vele talen dankzij Hamed Ahmadi, Bader Atem en Ishmail Kamara.

De prachtige stem van Balout, haar magische muziek 🎶en de zachte klanken in Farsi 🌟raakten hart en ziel💕, haar klanken beroerden zodat we ons konden verbinden met de pijnlijke waarheid💧, we zijn verantwoordelijk. Onze stemmen waaiden tot in de verre uithoeken van het Plein voor de deur van 2e kamer. Noor, woonde twee jaar in Lesbos, wekte in het Arabisch de moordende cadans van bureaucratie en zwijgen tot leven.

Geplaatst in ambacht, Communicatie, cultureel erfgoed, Poetry, Stilte | Tags: , , | Een reactie plaatsen

Sanctuary for the Future

‘Affirm what you are doing.’ Once and for all this motto is more important in times of ontological insecurity- who are you and where do you belong? A time during which we are all in search of meaning, look for ways to contribute, re-connecting to our destiny. ICORN PEN’s theme and movement of Writing the Future offers a sanctuary. A sanctuary for the future that is already here, growing, breathing an atmosphere of solidarity and curiosity, creating more happy and healthy cities and citizens all over the world. The courage to experiment lies at the heart of this movement.

Last week ICORN PEN international festival Writing the Future took place online from Berlin. A gathering of a growing network of more than seventy fearless cities all over the world who are united in offering a shelter to writers, artist and poets. Cities from Berlin, Krakaw to New Mexico, from Pennsylvania to Rotterdam. A digital celebration of artistic freedom, spaces of freedom and international solidarity.

Story House Belvédère- Verhalenhuis Belvédère, contributed during the program with a three dimensional walking presentation touching several layers of the House of Stories during which a team of dedicated filmers, photographers and technicians tried to capture a glimpse of it’s spirit. Starting at the attic, once home to Wally Elenbaas (1871), artist and activist and his Jewish wife Esther Hartog (1905), photographer. During the Second World War Wally and Esther were hiding from the German occupier themselves and also gave shelter to many Jewish children of other people, who were in need of protection. A time during which the windows of the house were nailed shut. Wally and Esther were living at the attic of what is now Story House Belvédère.

Esseline van de Sande reading at the attic of Story House Belvédère
Photo: Joop Reijngoud Filmers: Cindy & Siu

Their spirit of resistance connects past, present and future. Story House Belvédère became member of the ICORN PEN international network of shelter cities since december 2016. The first writer in residence living at the attic was Adnan Aloada (1975), scenario writer and poet from Racqqa, Syria. Adnan, a man who loves theater, introduced the idea called: Al Rewaq, a breathing space to exchange art, poetry, music, film and stories connecting people from all over the world. The whole world lives in Rotterdam. Until now more than 26 Al Rewaq gatherings have taken place in Rotterdam, but also in Leeuwarden and in Voorburg and earlier on in Dubai.

Photo: Joop Reijngoud

Nowadays Hamed Ahmadi (1982) and his wife Mojde Radankoupaei live at the attic. Hamed is the second writer in residence, also a poet and journalist from Teheran, Iran. For Hamed Story House Belvédère is a safe space, a sanctuary. “A place where only me and the words can be. A place where Viginia Woolf dreamt of, room for your self. Or Maybe, a home to the world.” Hamed has embraced the heritage of renown Dutch philosopher Erasmus who’s motto was: ‘The whole world is my homeland.’ Hamed and Mojde have visited the library in Rotterdam and have been able to see the famous book of Erasmus ‘In Praise of Folly’.

On the occasion of ICORN PEN Hamed created a special film ‘Songs of Babel’, a short movie with poetry. Hamed is currently applying for Dutch residence therefore he wasn’t able to join the festival. In an interview beforehand he explained: “Tower of Babel is a mythical metaphor of a place where all people speak the same language.” Hamed is longing for this place, how the songs and images of this world connect us. “Fearless cities are places like the tower of Babel, places where we share a common language, the language of peace and freedom.”

We walk down from the attic descending one floor towards the former living room of Wally and Esther. The walls are filled with the colourful artwork of Wally. Here we meet spoken word artist, writer, poet and Rotterdam city guide Ishmail Kamara (1989) from Mambolo Chiefdom, Sierra Leone. Rotterdam is his muze, where he has found his passion as spoken word artist. ‘A hundred Golden Horses journey to the promised land’ is his recent book after his work of poetry ‘Smile’, perhaps a reference to his spirit to embrace the positive.

Door to the living room of Wally & Esther Photo: Joop Reijngoud

Ishmail got to know Story House Belvédère by coincidence, as it happens discovering treasures. During one of his lessons in the Dutch language his teacher introduced him to the Story House. “I found space and was offered a stage to tell and share my story. Adnan Alaoda inspired me to wake up as a poet and writer during the Al Rewaq programs. I realise my voice and have many stories to share with the world.” Ishmail’s inviting and warm voice recites his new poem about Kathmandu, an oath to the city.

Ishmail Kamara at the chaise longue of Wally & Esther. Photo: Joop Reijngoud

Dedicated to Kathmandu
by Ishmail Kamara

Voices from the mountain top will echo
and manifest and strive and impact our world
with positivity.

Never shall we weep again
for the darker days are over

Light of fortune will rise and shine
and light up the mountain top till the valley
and restore our spirituality

The clear blue sky is not only blue
It represents our strength and brings us hope

On hope, we shall hang on like a rope
which will remain firm till we shout, Salvation!
Yes! Salvation is here at the mountain top

and is here to stay.

Our voices will be free.
Our values will be restored.
Our dreams will come true.

The echo of our voice will shed a little tear of joy
We shall keep on calling from the mountain top,
till all our calls are answered.

Hope resonates in the former living room of Wally and Esther, it merges with the spirit of Ishmail and Kathmandu. While the sounds of the poem linger on in our hearts and minds, we walk downstairs to the heart of the Story House, where Faten Kiwan, sociologist from Sweida, Syria, prepares a wonderful meal in the Peoples Kitchen. The smell of spices waters our mouths and the clatter of kitchenware is music to our ears.

We meet the famous city poet Jana Beranová (1932) originally from Plzeň, Czechoslovakia living in Rotterdam since the fifties. Jana has always been inspired as a writer to work together with artists. These are the instruments to transformation and solidarity. She co-started a foundation ‘Printing in the Marge’ and translated all the books of Milan Kundera, opening the world for him in the Netherlands.

Since 1975, Jana has also been working in close collaboration with Amnesty International. One of her famous lines is: ‘If nobody, listens to nobody, instead of words, people fall’. Wally Elenbaas was also one of her friends, who used to send her New Years wishes. Jana donated her gas stove to warm the former living room of Wally, so visitors in the Story House are kept warm in times of cold. In this way everything is connected.

Jana Beranová explaining about her sanctuary for the future
Photo: Joop Reijngoud

Jana recites one of her poems from the past, reminding us of how precious freedom is. The poem refers to a bridge, richly decorated with statues, in Czechoslovakia that used to be the only sanctuary where people could speak freely to one another. The flowing water under the bridge would hide their conversations. She recites her poem guiding us to the river and Charles Bridge behind the iron curtain:

Charles Bridge 

The dam murmurs day and night 
in the shell of the city.

And people drink. Mouths
cling greedily to the glasses,
hands wipe foam from the table.
A forefinger digs a trench.

Walls prick up their ears,
and in tough times even
the pedestals under the statues.
People pass and the dam murmurs.

How many locked words
bubble on the bottom?

                              Jana Beranová

We also speak about her ‘Sanctuary for the Future.’ Jana has decided in her will that her house will be a future space for a writer to come home. She named Story House Belvédère in her will, as after her death she will grant her house to become a future ‘ICORN’ residence for writers in need of shelter.

“I looked at my home and realised that I could offer it to someone who needs it in the future when I am gone. I have also been a refugee, so I know how it is to find a safe place, a home where you find safety and a space where you feel you are able to work. I never expected all the attention my plan got in the news.” She hopes to inspire others to do the same, throwing the first stone of generosity in the water. We need sanctuaries for the future. The future is already here.

The production crew in the heart of Story House The Peoples Kitchen 25th February 2021.
Photo: Joop Reijngoud

We conclude in a collective gathering during which we speak about the importance of solidarity and Ishmail inspires us all to seek and unlock the spirit of Happy Fools in our selves.

by Ishmail Kamara

Soldiers are ordained to defend
and conquer

Judges are ordained to judge
between truth and lies

Birds are ordained to fly


Politicians are ordained
to go out there and feed
from the fools

It doesn’t really matter
as long as they make us
a bunch of happy fools

Poem from the bundle Smile

Photo: Joop Reijngoud

Thank you for a wonderful inspiring afternoon: Jana Beranová, Ishmail Kamara, Hamed Ahmadi, Linda Malherbe, Chris de Jongh, Myriam Eijgenraam, Joop Reijngoud, Faten Kiwan, Majed Sarai Edin, Raed, Cindy & Siu.

Geplaatst in Ruis | Een reactie plaatsen

Gevangen in vrijwilligheid

Ervaring als vrijwilliger werkt nieuwe Nederlanders bij sollicitaties juist tégen.

Gepubliceerd in de Volkskrant 4 januari 2021 door Razan Damlakhi & Esseline van de Sande

Je vrijwillig inzetten voor de samenleving is een groot goed in Nederland. Van nieuwkomers wordt dat ook verwacht. Maar hen betalen, zou veel beter zijn. Nederland is wereldwijd koploper in vrijwilligerswerk. Wat wordt vergeten is dat vrijwilligheid ongelijkheid in de hand werkt en vele getalenteerde personen aan het lijntje houdt. Vooral nieuwe Nederlanders worden uitgesloten door onze cultuur van vrijwilligheid.

Nederland is terecht trots op zijn vrijwilligers. Jarenlang onbetaald vrijwilligerswerk is vaak de solide basis van van een voordracht voor een stadsprijs of een koninklijk lintje. Er wordt wel gezegd dat vrijwilligers het cement van onze samenleving vormen. Het CBS berekende over 2017 dat bijna de helft van de Nederlanders boven de 15 jaar zich minimaal één keer per jaar vrijwillig inzet.

Uit onderzoek blijkt dat het helpen van anderen je gezonder, vrolijker en relaxter maakt. Geen wonder dat aan het begin van de corona pandemie het aantal vrijwilligers bij het Rode Kruis in een paar dagen groeide met twintigduizend mensen. Vrijwilligerswerk levert ook wat op: je leert nieuwe mensen kennen, je bouwt een netwerk op, je vijzelt je cv op en voelt je van nut.

Maar wie zijn eigenlijk die vrijwilligers? We denken vaak aan gepensioneerden of aan hen die de vrijwillige rol uitvoeren naast een betaalde baan. Maar er is ook een andere groep vrijwilligers: nieuwe Nederlanders die zelf iets terug willen doen voor de samenleving of die vanwege de Participatiewet worden gevraagd om als vrijwilliger te werken ter behoud van hun uitkering. Voor hen heeft vrijwilligheid een geheel andere betekenis.

De Participatiewet vraagt nieuwe Nederlanders een ‘leer-werktraject’ te volgen om iets terug te doen voor de maatschappij, liefst betaald maar tenminste als vrijwilliger. De cynische praktijk is dat in veel gevallen na het eerste traject, het volgende volgt onder het motto: ‘Je moet je taal beslist nog verder verbeteren en de Nederlandse werkcultuur beter leren kennen.’ Dit gijzelt mensen jarenlang in vrijwilligheid zonder perspectief op een duurzaam betaalde baan. 77% van deze groep ontvangt bijstand.


Onder de noemer ‘sleutelpersonen’- ervaringsdeskundigen die zelf gevlucht zijn en die in hun land van herkomst veelal als zorgprofessional werkten- worden nieuwe Nederlanders getraind en veelal onbetaald ingezet door o.a. de GGD, of Vluchtelingenwerk en Pharos. Die organisaties loven deze vrijwillige experts in glanzende folders voor hun cruciale werk als voorlichter, bemiddelaar, verkenner en adviseur. De sleutelpersonen weten precies hoe ze de doelgroepen cultureel moeten benaderen en spreken de taal. Hun werk zorgt voor sociale cohesie en verbinding rond kwesties als inburgering, welzijn, zorg en radicalisering. In tijden van corona gaan zij de wijk in en helpen bij het beschermen van de volksgezondheid. Maar in Nederland vrijwilligersland is een betaalde baan voor deze professionals eerder uitzondering dan regel.

Zo vertellen diverse sleutelpersonen dat als ze solliciteren op betaalde relevante functies bij de overheid of het bedrijfsleven ze juist worden afgewezen op grond van hun vrijwilligerswerk. “Ik zie dat je vooral als vrijwilliger hebt gewerkt, daar heb je geen diploma voor nodig… echte experts doen dergelijk werk niet onbetaald.”
Je zou verwachten dat opgedane relevante vaardigheden in het voordeel van de sleutelpersoon werken. Niets is minder waar. Een betaalde functie blijft onbereikbaar. Dit maakt mensen radeloos en het zet ze gevangen als tweederangsburgers. Overigens is een mentaliteitsverandering van twee kanten nodig. Zolang sleutelpersonen hun urgente werk gratis en voor niets blijven uitvoeren, ondermijnt dit de marktpositie van alle sleutelpersonen en blijft de cyclus van uitbuiting in stand.

Toch klopt de titel sleutelpersoon aangezien deze experts– naast hun vrijwillige werkzaamheden voor de gezondheidsorganisaties – te pas en onpas door overheden worden benaderd. Nieuwe wetten en regels leveren extra werk op. Denk aan de nieuwe Donorwet. Een sleutelpersoon legt op maat uit hoe deze wet in elkaar zit waardoor het begrip groeit en nieuwe burgers zich als donor registreren. De sleutelpersoon wordt gratis ingezet en levert de noodzakelijke dienst waartoe de betaalde professional niet toe in staat is.


Ook universiteiten en onderzoeksinstanties gaan niet vrijuit. Nieuwe Nederlanders worden eindeloos bevraagd om uit te vinden wat er werkt, wat er misgaat en wat ervan te leren valt. Maar gratis meewerken aan onderzoek is opnieuw een vorm van uitbuiting en mensen voelen zich, terecht gebruikt als onderzoeksmateriaal. Het ene na het andere rapport verschijnt vol bruikbare conclusies, maar de armoede blijft in stand en de mensen haken steeds verder af, terwijl de samenleving snakt naar hun bijdrage.

Het participatiesysteem is een manier om mensen klein te houden. Onder het mom van vrijwilligheid ontnemen we getalenteerde mensen de kans om voor zichzelf te zorgen. Het alternatief ligt voor de hand. Kijk naar talent en expertise. Handel vanuit wederkerigheid, signaleer ongelijkheid en betaal mensen voor hun werk. Een inclusieve werkvloer brengt bovendien innovatie en leidt tot een gezondere, welvarender samenleving.

Geplaatst in Discriminatie, Economy, Nederland | Tags: , , | 1 reactie

In de ban van de horizon #3

Meer informatie over stilte retraites: info@theroomoflistening.com

Geplaatst in ambacht, Collectivisme, compassion, Poetry, Stilte | Tags: , | Een reactie plaatsen


Een eigen winkel? Het is haar gelukt, na jaren van dromen, hard werken en erin blijven geloven. Ze pakt mijn hand en leidt me rond.
‘Kijk hier maak ik mijn eigen gerechten.’ Bakjes in gelid opgesteld. De keuken hagelwit, opnieuw verbouwd. ‘Heb je al gegeten? Dit is vers, zegt ze stralend.’ De geuren van Afghaanse gerechten zoals sambuza, mantu maar ook kip met kerrie doen watertanden. Naast vers gemaakte maaltijden en broodjes is er saffraan ijs.

Dochterlief doet de boekhouding en spreekt nog wat dingen door met de accountant. Ze overlegt in de aparte ruimte waar ook de drank staat. Een ruimte in een ruimte die met een tussendeur en een sleutel kan worden afgesloten. Een schatkamer gevuld met grote en kleine flessen, in alle kleuren en maten. Met precisie opgestelde rijen flessen, fel uitgelicht. Alcoholica, afkomstig van het Arabisch woord al Kuhúl. Het woord stamt uit het jargon van de alchemisten. Het woord werd gebruikt voor een fijn poeder dat werd gebruikt om de wimpers mee te bestrijken. Vanaf de 16e eeuw werd de naam overgebracht op essences verkregen door destilleren van vloeistoffen, en ten slotte op wijngeest en andere alcoholische destillaten. Licht, sterk, sterker, sterkst. Het feest kan beginnen. Alles strikt volgens gereguleerde verkooptijden.

We lopen naar buiten. ‘Bij de gemeente heb ik een aanvraag gedaan voor bankjes voor de deur. Sowieso pas als de Corona weer onder controle is. Tieners komen hier in de avond een beetje kletsen. Gezellig, een beetje reuring. We kunnen het goed vinden. Soms tillen ze me zelfs even in de lucht en dan hebben we lol. Ik vraag hoe het met ze is, we hebben zelf ook kinderen. Maar ik zorg ook dat het niet uit de hand loopt. Als het te druk wordt dan ga ik naar buiten en spreek ze aan zodat het hier geen puinhoop wordt. De buren, maar ook wij willen dat het rustig verloopt hier. Maar die kinderen moeten toch ergens heen kunnen? Beter dan dat ze ergens anders gaan rel schoppen.’

Terwijl we binnen nog wat drinken en bijpraten toont ze me vol trots een kaartje dat op een ereplek bij de kassa hangt. Op de voorkant staat in gouden letters Fissa, feestje in straattaal. ‘Kijk dit kaartje kregen we met moederdag van de jongeren. “Voor onze papa en mama, we love u en gefeliciteerd met jullie winkeltje, we gaan snel fissa met jullie houden. XXX”

Geplaatst in Collectivisme, Communicatie, compassion, Midden-Oosten, Nederland | Tags: , , | Een reactie plaatsen

24u Groene Horizon

NB Naar aanleiding van 24u stilte en groene horizon Stiltegoed Delfgauw.
Op zoek naar stilte of retraites? Meer informatie: info@theroomoflistening.com

Geplaatst in ambacht, Communicatie, Duurzaamheid, Nederland, Poetry, Stilte | Tags: , , | Een reactie plaatsen

De magie van sociale ondernemingen

Dit artikel verscheen in The Optimist d.d. juli/augustus 2020

Foto: The Optimist v.l.n.r. Micha Mekes, Lisette Magis en Lebon Ratnasingam

Sociaal ondernemer en bouwmeester Lisette Magis (1969) richtte vijf jaar geleden Stichting Wij Zijn Rotterdam op. Hiermee bevordert ze arbeidsparticipatie via een ambachtelijke methode. Twee werkplaatsen staan onder haar leiding op eigen benen, de Bouwerswerkplaats en de Bakkerswerkplaats. Wat is het geheim van dit succes, en wat is de magie van Magis?

door Esseline van de Sande

Meer dan veertig bouwers en bakkers werken dankzij haar in betaalde banen. Vier bouwprojecten; twee woningen, een oud politiekantoor en een gymzaal werden met vakmanschap gerenoveerd. Het ambachtelijk gebakken brood, de taarten en koekjes met het karakteristieke logo van de Bakkerswerkplaats zijn een ‘merk’ geworden en vinden gretig aftrek in wijk en stad. Wat is het geheim achter dit succes?

In het kersverse aangekochte hoekpand in de Rotterdamse Zwijndrechtsestraat staan gezel Lebon Ratnasingam, leermeester Micha Mekes en Lisette Magis. De voormalige winkel, vol oude details, is het nieuwste bouwproject dat de Bouwerswerkplaats onder handen neemt. Het pand staat in een buurt waar veel mensen al meer dan dertig, veertig jaar wonen. De buren zijn opgelucht dat het huis is verkocht en nu wordt opgeknapt. De bouwtekeningen voor het toekomstige woonhuis zijn uitgewerkt. In een hoek staat een ton met cement. De kalk is van de muren, plafonds zijn vakkundig gestript. Ratnasingam, werkte veertien jaar als ‘vrijwilliger’ bij de gemeente maar kreeg hier al na vier maanden een contract. Met de boormachine in de hand volgt hij de blik van Micha die als geen ander weet hoe het is thuis te zitten en gedwongen komkommers te moeten plukken. In de werkplaatsen van Wij Zijn Rotterdam krijgt iedereen de kans zijn talent te ontwikkelen, een vak te leren en onderdeel uit te maken van een gemeenschap.

Het idee van Lisette Magis voor Wij zijn Rotterdam is simpel: motiveer mensen en geef ze hun geloof in eigen kunnen terug. Zelfstandig betaald werk bevordert de fysieke én psychische gezondheid. In de Gemeente Rotterdam zit meer dan zestig procent van het totaal aantal bijstandsgerechtigden in de langdurige bijstand. Wij Zijn Rotterdam wist de afgelopen jaren meer dan veertig mensen uit deze langdurige bijstand naar duurzaam betaald werk te laten doorgroeien. Magis: ‘Een van onze bakkers startte drie jaar geleden. Hij zat al acht jaar thuis op de bank vanwege zijn beperkt gezichtsvermogen. Hij kreeg vertrouwen en verwierf vaardigheden. Ons mooiste cadeau is dat hij hier voltijds werkt.’

Maar het is niet allemaal rozengeur en maneschijn. Vijf jaar is met man en macht gewerkt om alle kosten uit de omzet te betalen. Dat gaat helaas niet uit. Het spanningsveld zit in winstgevend zijn én ook het opleidingsgeld moeten betalen.
Als architect werkt Magis als intermediair tussen allerhande professionele partijen. Ze werkt ook als sociaal architect, geeft mensen vertrouwen en ruimte om een vak te leren, en bouwt zo aan de stad. Een verademing in de wereld van arbeidsparticipatie. En bovendien nog eens knap doelmatig. Mensen keren terug in de arbeidsmarkt en komen los uit de gezondheidsproblemen wat allemaal meevallers zijn op de begrotingen van gemeentelijke afdelingen.

De bouwkundig ingenieur vindt een belangrijke inspiratiebron in het gedachtegoed van Rudolf Steiner en nam diens idealen mee naar Wij zijn Rotterdam. Steiner startte begin vorige eeuw met verzorgingshuizen voor ouderen op antroposofische leest geschoeid. Zijn motto was: ‘Als je iets wil dan moet er bij de ander eerst een vraag zijn, als die vraag niet komt dan is er ook geen motivatie.” Magis erkent dit: “Als mensen in onze werkplaats starten moeten ze zelf vragen om een plek en niet worden gestuurd door een instantie. De eerste twee weken kijk ik altijd wat er vanuit de persoon zelf komt om te ontdekken hoe de intrinsieke motivatie is.’

Het ambachtelijke werken helpt mensen bij het terugvinden van die motivatie. In onze wereld vol systemen en portals, inlogcodes en ‘performance indicators’ raken velen de weg kwijt. Magis zet zich juist in voor mensen die om wat voor reden dan ook buiten de boot vallen: ‘Waar vind je leuk ambachtelijk werk als je geen vooropleiding of geschikt papiertje hebt of als je de taal niet goed beheerst of een fysieke of geestelijke beperking hebt?’ Een vak leren of hulp aanbieden alles kan. Maar het begint met geloof in eigen kunnen opbouwen, want dat heeft niemand meer na zes jaar thuis zitten.

Persoonlijke tegenslagen hebben ook Magis gevormd. Op de middelbare school krijgt ze van de ene op de andere dag epilepsie en belandt in het speciaal onderwijs. De epilepsie blijkt van tijdelijke aard. Vijf jaar na haar afstuderen wordt tot twee keer toe een tumor ontdekt en succesvolle operaties volgen. En iedere keer krabbelt ze weer op. Als je dat lukt houd je er positiviteit aan over.

Magis leert door te doen. Ze fietst heen en weer tussen de werkplaatsen en verankert de opgedane inzichten in haar Stichting Wij Zijn Rotterdam. Zo vormt zich het gedachtegoed. Terug in de Bakkerswerkplaats komt de zoete geur uit de bakkersoven je tegemoet. Grote aluminium bakplaten vol koekjes staan af te koelen in de ruimte. Boven de gootsteen een schoolbord met verschillende soorten producten in krijt: croissant, pain de campagne, logo koekjes, kaneel knopen. Brood met liefde gebakken. Magis: ‘Brood is de koning van de tafel. Iedereen heeft brood nodig. Het is zo belangrijk en mooi om samen iets te maken. We werken met een hele diverse groep werknemers. Als er een klant komt dan vegen we even onze handen af en helpen we graag, daarna gaan we weer verder. Ga niet zitten wachten op klanten, leerde ik als tiener al.’

Wij Zijn Rotterdam is meer dan liefdevol idealisme. De werkplaatsen staan ook voor de herontdekking van het ‘maken’. Ambachtelijk werk als weg naar geluk gaat uit van een actieve benadering van samenwerking. Eigenaarschap en erkenning zijn sleutelwaarden. Ontdekken stond centraal in Magis eigen jeugd. “Als kind was ik altijd bezig om zelf dingen te maken.” De werkplaatsen van Wij Zijn Rotterdam kenmerken zich door een innige band tussen hart, handen en hoofd steeds op een ambachtelijke leest. De verhouding leerling, gezel, meester helpt iedereen op weg. Magis: “Meteen met je handen in het deeg of met een hamer in je handen, dan iemand nadoen, zelf doen en daarna het geleerde aan een ander leren. Dan zit het er echt wel in.”

Achterin voert een trap naar een mezzanine waar twee grote tafels staan. Een jongen vouwt de was. Medewerkers drinken koffie of zijn aan het werk achter de computer. Ook Magis voert een gesprek. Ze begrijpt niet dat de gemeente zulke grote bedragen investeert in systemen zonder eigenaar zoals Hallo Werk, die helpen een langdurig werkeloze niet: ‘Dit klopt fundamenteel niet, het initiatief ligt niet bij de werkzoekende.’

Magis denkt graag los van gebaande paden: ‘Bij banken kijken ze niet naar de mens maar naar formulieren en risico’s. Ik wist een stichting die iemand zocht met wie ze konden bouwen. Zo kochten we het pand. Het ingewikkelde blijft de garantie voor het opleidingsgeld vooraf. Nu we ons hebben bewezen bouw ik aan lange termijn samenwerkingen. Maar onze opleidingen moeten betaald worden, dat is al vijf jaar niet gebeurd vandaar dat we een doneeractie zijn gestart. Betaald doen waar we goed in zijn.’

In de werkplaatsen valt op dat mensen vrijwel altijd gemotiveerd aan het werk zijn. Magis: ‘Dit ontstaat wanneer iemand ruimte krijgt en zelf met initiatieven en vragen kan komen. Soms haken mensen toch af, die blijven kijken naar schaarste. Maar dat is een uitzondering.’ In plaats van mensen jarenlang te gijzelen in een kostbaar systeem van ‘vrijwilligheid’ voelen mensen hier vertrouwen en kunnen vanuit een veilige omgeving dingen leren en groeien. Materialen liggen open en bloot en zaken worden in openheid besproken. Kennisuitwisseling ongeacht niveau, cultuur of achtergrond. Dat geeft mensen een zetje in de goede richting.

Wat kunnen we nu van Wij zijn Rotterdam leren? De gemeente en diverse fondsen realiseren zich nu we meer moeten doen met minder, dat sociale ondernemingen een onmisbare bijdrage leveren aan zowel de economie als aan de gemeenschap. Wij Zijn Rotterdam maakt deel uit van een grotere landelijke trend van sociale ondernemingen die duurzaam successen boeken en mensen intrinsiek motiveren vaak tegen lagere kosten. Wat systematisch ontbreekt is een eerlijke prijs voor samenwerking en daarmee sociale duurzaamheid.

Magis gelooft in de kracht van lokale netwerken en wederkerigheid. Ze is bereid kennis en inzichten met anderen te delen die ook op zoek zijn naar antwoorden in wijken waar stadsgenoten soms generaties lang in de bijstand zitten. Magis: ‘Als je een halfje bruin bij de supermarkt koopt gaat een euro vaak maar een keer rond. De euro’s in onze werkplaatsen gaan meerdere keren rond, inbesteding. Het geld zit in de mensen, blijft in de wijk en de stad. Zo betaalt een investering zich soms wel driedubbel terug.’

Lisette Magis (1969) bouwkundig ingenieur, voorzitter stichting Wij Zijn Rotterdam, directeur de Bouwerswerkplaats en de Bakkerswerkplaats.

Auteur artikel Esseline van de Sande (1967) auteur van o.a. Verhalenhuis als vrijplaats (2018) werkt als organisatiepsycholoog op het terrein van culturele duurzaamheid & talentontwikkeling en is freelance publicist.

Geplaatst in ambacht, Collectivisme, Communicatie, Duurzaamheid, Nederland, Sustainability | Tags: , , | Een reactie plaatsen