Betalen voor expertise

dit artikel verscheen in het Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken 4, winter 2021.

Geplaatst in Discriminatie, Economy, Nederland, Refugees, sleutelpersonen, Stereotypes | Een reactie plaatsen

Sleutelpersonen verlichten wijk en stad

Dit artikel verscheen via Nieuw Wij dd.27 november 2021.

Voor het kunstwerk de Tijgermoeders is Sakina Bouyachfar, BuurtBaner, in gesprek met buurtgenoten.

Sinds vijf jaar bouwen we stadscoalities in het land. Nieuwe vormen van ‘wij’ geven hoop en perspectief op verandering. “Onze steden bestaan uit mooie doch losse draden maar de gemeenschap kan samen zoveel meer”, zegt stadspsychologe Esseline van de Sande, oprichtster van De Stadscoalitie die zich richt op talent, op ruimte  en op onze onderlinge verbanden. “We zien dat sleutelpersonen in wijk en stad een bijzondere rol vervullen. Met hun expertise verlichten ze menig inwoner en verbinden losgeraakte draden, onderwijl raken sleutelpersonen zelf maar al te vaak gevangen in vrijwilligerswerk. Dat moet anders.” De Stadscoalitie lanceert samen met een landelijk coalitie van 31 organisaties filmmanifest Sleutelpersonen Werken. Onderaan dit artikel is het filmmanifest te zien dat dit betoog ondersteunt.

‘Sleutelpersonen’ zijn ervaringsdeskundigen die zelf gevlucht zijn en die in hun land van herkomst vaak als zorgprofessional werkten. Zij worden getraind en vaak onbetaald ingezet door maatschappelijke organisaties. De Participatiewet vraagt hen een ‘leer-werktraject’ te volgen om iets terug te doen voor de maatschappij. Dat is mooi als opstap maar dit werkt op langere termijn alleen naast een andere baan waarmee je in je levensonderhoud kan voorzien.

LICHTEND VOORBEELD

Sleutelpersonen zijn een lichtend voorbeeld van waartoe een gemeenschap in staat is. Ze staan vaak op onmogelijke tijden klaar om buurtgenoten met raad en daad ter zijde te staan en versterken onze samenleving. Ze geven voorlichting, advies en maken de vertaalslag van beleid naar de praktijk en andersom. Ze vormen een noodzakelijke brug tussen professionals en de bureaucratische overheid, tussen wijkbewoners en gemeenschappen. Ze beantwoorden vragen, bieden hulp en maken mensen, veelal met een migratieachtergrond, wegwijs die verdwalen in een complexe nieuwe samenleving.

Een overrompelend feit is helaas dat de in naam geëerde en veel geprezen sleutelpersonen er overal in ons land tegenaan lopen dat ze maar al te vaak ‘als vrijwilliger worden ingehuurd’. “Je kan toch niet je hele leven als vrijwilliger werken?,“ zei de geridderde Haimanot Belay, intercultureel voorlichtster en sleutelpersoon die ons als eerste bewust maakte van deze schrijnende kwestie. Dit leidde o.a. tot het opiniestuk in de Volkskrant eerder dit jaar, wat veel stof deed opwaaien.

WEDERKERIGHEID

Bewustwording van dynamieken van onrechtvaardigheid in de samenleving ontstaat niet vanzelf. Ontmoeting met mensen uit andere domeinen, leefomgevingen en het luisteren naar verhalen over en weer helpt. Vanuit hartsverbondenheid ontstaat betrokkenheid en wederkerigheid. Door het samenzijn in de moestuin, in de buurt en in de bibliotheek ontdekten we wat er achter de uitspraak van Haimanot schuilging. Voor veel sleutelpersonen blijkt een betaalde positie eerder regel dan uitzondering, terwijl hun inzet bewezen onmisbaar en effectief is. Landelijke onderzoeken bevestigen dit. Sleutelpersonen hebben ook vaak moeite om ‘nee’ te zeggen en springen in waar nodig als dienende leiders. Bij gebrek aan een fatsoenlijk loon zitten ze vaak in de bijstand en halen hun eten soms zelfs bij de voedselbank. De Participatiewet houdt mensen langer dan nodig als vrijwilliger aan de slag maar ook staan torenhoge verwachtingen en eisen waaraan nieuwe burgers moeten voldoen in de weg van het betaald mogen werken. Dit terwijl sleutelpersonen met hun expertise in staat zijn om voor zichzelf te zorgen.

Hoe kunnen we een inclusieve publieke ruimte bouwen waar onze verschillen niet als probleem worden gezien maar onze overeenkomsten en lotsverbondenheid de uitgangspunten vormen? Politicoloog, schrijver en denker Kiza Magendane stelt deze urgente vraag in zijn recente boek ‘Met Nederland in therapie’. Het wordt tijd om samen in de spiegel te kijken. Wat gebeurt er als we die ruimte maken en de sleutelpersoon in het systeem erkennen als waardevolle functie?

Sakina Bouyachfar als BuurtBaner in actie als radiomaker bij Radio Kolenkit

ZEGGENSCHAP & BELEID

Sakina Bouyachfar: “Ik heb altijd gehouden van werken met kinderen en met ouderen in de buurt, nu ik een betaalde functie heb, heb ik meer zeggenschap. Er is een last van mijn schouders gevallen.” Na jarenlang vrijwilligerswerk vanuit de bijstand voelt Sakina nu de erkenning in een betaalde functie als BuurtBaner in Amsterdam West. De gemeente rolt dit project nu stadsbreed uit als beleid opdat elke wijk haar eigen betaalde sleutelpersoon heeft. Zo ontstaat een functie met begeleiding, training en perspectief op een vaste baan die na een jaar weer vrijkomt voor een nieuwe buurtbewoner. Zo komen elk jaar tenminste 25 mensen betaald aan het werk. “Vanuit de stadsdelen is er groot enthousiasme dus het worden er nog meer,” aldus Frans Vlietman die het project BuurtBaan leidt. Het structureel betalen van sleutelpersonen die urgent werk doen, communiceert tegelijk een boodschap van gelijkheid naar de gemeenschappen erachter. Dat kan mensen motiveren om weer mee te doen.

TOEGEWIJD LUISTEREN

Sleutelpersonen dragen bij aan een grotere sociale cohesie, dankzij hun toegewijd luisteren voelen inwoners zich gehoord, veiliger en gezonder. In een complexe samenleving waar het vertrouwen in de overheid sterk is gedaald bieden sleutelpersonen uitkomst. Shadi Akel, sleutelpersoon en casemanager bij gemeente Woerden en Oudewater: “Ik hoor van mensen uit andere gemeenten dat het niet goed gaat met hen, ze weten niet naar wie ze toe moeten met hun vragen.”

Sleutelpersonen kunnen structureel onderdeel zijn van de oplossing van veel van de problemen waar steden mee kampen. Nieuwe maar ook gevestigde inwoners raken hun verhaal kwijt en voelen zich gezien. Zij vinden de weg naar de juiste instantie, professional of een uitweg uit het papieren doolhof. Sleutelpersonen voorkomen misverstanden, werken preventief en overstijgen domeinen.

ONTMOETEN, TRAINEN EN LEREN

Toch gaat de systemische verandering niet vanzelf. Er is een beweging nodig van verschillende kanten. Het beeld dat sleutelpersonen alleen als vrijwilliger werken kan worden doorbroken doordat sleutelpersonen zelf leren aangeven dat ze betaald willen worden voor hun urgente werk. “Je moet leren ‘nee’ zeggen, dat heb ik wel geleerd bij Pharos,” Lubna Abdul Ebrahim, maatschappelijkwerkster. Pharos, landelijk expertisecentrum draagt bij het terugdringen van grote gezondheidsverschillen en trainde afgelopen jaren meer dan tweehonderd sleutelpersonen.
Ook professionals werken maar al te graag met sleutelpersonen samen want op deze manier bereiken ze burgers achter de voordeur en kan het beleid beter worden afgestemd. Het is belangrijk dat er bij professionals een ethisch bewustzijn ontstaat dat je betaalt voor het inhuren van sleutelpersonen. “Dat is een expertise en daar moet je voor betalen, dat hoort daarbij,” Phlip Korthals Altes, initiatiefneemster Buurtbaan. De diensten die verantwoordelijk zijn voor werk en inkomen spelen ook een rol. Zij sturen vooral op statistieken en die maken de impact van sleutelpersonen niet zichtbaar. Open je ogen en maak ruimte voor ontmoetingen en verhalen. Dit veronderstelt een andere werkpraktijk. Ontmoeten, trainen en leren is de basis, over en weer.

FILMMANIFEST & HOOP

Het filmmanifest biedt kansen en weeft de losse draden en verhalen van sleutelpersonen en professionals samen tot een gedeeld verhaal. De Stadscoalitie werkte voor het maken van het filmmanifest nauw samen met sleutelpersonen, met Pharos, Stichting Wikistad project Buurtbaan en Stadsdeel West Gemeente Amsterdam. Het manifest is ondertekend door 31 organisaties uit het hele land. We zijn blij en hoopvol. Met deze beweging ontstaat een nieuw collectief. Dat geeft vertrouwen en draagvlak voor verandering en dat maakt onze samenleving sterker.

Wil je als gemeente, school, ziekenhuis, bibliotheek of huisarts ook samenwerken met sleutelpersonen? Laat je raken en luister naar de verhalen en inzichten van Lubna, Sakina, Shadi, Yodit, Frans en Phlip. Klik hier om direct het filmmanifest te bekijken.

Geplaatst in Communicatie, Cultuur, Discriminatie, Duurzaamheid, Economy, Refugees, Stereotypes | Een reactie plaatsen

Investeer in sleutelpersonen

dit artikel verscheen via Kennisplatform Integratie Samenleving (KIS) 16 december 2021.

‘Sleutelpersonen’ zijn mensen uit allerlei culturele gemeenschappen die schakelfuncties vervullen tussen de professionele bureaucratieën, gezondheidsinstellingen, scholen aan de ene kant en de diverse gemeenschappen aan de andere. De term ‘sleutelpersonen’ geeft aan dat er waardering is voor hun werk, toch raken velen ongewild gevangen in vrijwilligheid. Sleutelpersonen krijgen zelden betaald en hun urgente inzet vormt geen opstap naar betaald werk. Dat blijkt uit het vierjarige actie-onderzoek van De Stadscoalitie, die talent (h)erkent, netwerken ontsluit en helpt bij het bouwen van duurzame coalities. Met het filmmanifest ‘Sleutelpersonen Werken’ vraagt nu een landelijke coalitie van 31 organisaties om duurzame verandering. Initiatiefneemster Esseline van de Sande reflecteert op de inzichten uit het filmmanifest.

ECHTE BANEN

Sleutelpersonen opereren als intermediair tussen mensen van elders en de vele professionals die ons land rijk is. Zij werken preventief, domein overstijgend en dragen integraal bij aan gezondheid, zorg, huisvesting, welzijn, sociale cohesie en veiligheid in wijken, dorpen en steden. Ze geven hulp, informatie en advies, vaak op onmogelijke tijden. De impact van hun werk is onderzocht en bewezen effectief. Ze worden gewaardeerd en ontvangen met regelmaat bloemetjes, lintjes en stadsspelden. En toch gaat hier iets mis. Betaalde professionals die zelf niet in staat zijn om wijkbewoners en gemeenschappen te bereiken, schakelen sleutelpersonen graag in. Hoewel deze professionals wel de meerwaarde van sleutelpersonen zien, raken ze bij betaalde inzet van sleutelpersonen verstrikt in de complexe regels en financieringsstromen van hun eigen organisaties. Obstakels zijn o.a. erkenning van diploma’s, angst voor precedentwerking en theoretische kennis tegenover praktische kennis.
 

Filmmanifest Sleutelpersonen Werken: vlnr. Lubna Abdul Ebrahim, Sakina Bouyachfar & Shadi Akel

FILMMANIFEST

In het filmmanifest zijn sleutelpersonen zelf aan het woord. Lubna, Sakina en Shadi delen hun verhalen: “Ik wil iets doen, ik houd van mensen helpen op straat, kinderen in de buurt en ouderen. Ik weet hoe moeilijk het hier is en hoe eenzaam ik was.” Nieuwe burgers begrijpen gewoonten en gebruiken hier niet automatisch. Sleutelpersonen helpen hen op weg in de wirwar van de Nederlandse bureaucratie en leggen relaties met professionals. Stichting De Stadscoalitie produceerde het filmmanifest in nauwe samenwerking met diverse sleutelpersonen en met Pharos, Stichting Wikistad, Stadsdeel West Gemeente Amsterdam. 31 organisaties uit het hele land onderschrijven het filmmanifest. Dit toont de urgentie én het draagvlak voor verandering. Onze oproep is: Erken sleutelpersonen en investeer duurzaam in deze verbinders in alle gemeenten.

GEVANGEN IN VRIJWILLIGHEID

Sleutelpersonen raken gevangen in de dynamiek van vrijwilligheid. Ze kunnen zelf moeilijk ‘nee’ zeggen maar ook vraagt de Participatiewet nieuwe Nederlanders een ‘leer-werktraject’ te volgen om iets terug te doen voor de maatschappij. Dat is mooi als opstap, maar op langere termijn werkt dit alleen naast een andere baan waarmee je in je levensonderhoud kan voorzien. Vanuit vrijwilligerswerk doorgroeien naar een vaste baan blijkt in de praktijk lastig. Opgedane werkervaring wordt niet voor vol aangezien. Logischerwijs geldt dat als de verantwoordelijkheid toeneemt dat het vrijwilligerswerk zou moeten overgaan in een betaalde functie. Perspectief op een betaalde baan ontstaat niet vanzelf. “Processen van uitsluiting hebben te maken met de macht van de vanzelfsprekendheid.” aldus hoogleraar Diversiteit en Integratie Halleh Ghorashi. Verbeter de positie van bewoners door mensen vooral toegang tot het systeem te gunnen. Alleen hoe beklim je een ladder waarvan de onderste sporten structureel ontbreken? De ‘armoedeval’ houdt mensen in de bijstand. De meesten ervaren dit als een last, willen bijdragen in de gemeenschap en geld verdienen. Een loon motiveert, maakt dat je rekeningen kan betalen en voor jezelf kan zorgen.

WIN-WIN

Wat gebeurt er als we mensen toegang geven om betaald onderdeel uit te maken van het systeem voor hun urgente bijdrage en hiermee zeggenschap te verankeren? Zo ontsluiten we talent én sociaal economisch kapitaal en zorgen we dat iedereen een leven kan opbouwen in overeenstemming met menselijke waardigheid. Nieuwe burgers maar ook arbeidsmigranten voelen zich geïsoleerd en weten niet waar ze moeten aankloppen met hun vragen rond zorg, welzijn, gezondheid, werk en huisvesting. Sleutelpersonen staan dichtbij bewoners en bij hun gemeenschap. Hierdoor krijgen ze vertrouwen. Voor effectief beleid is het belangrijk dat de overheid alle burgers goed kent, weet wat hun behoeften zijn en wat hen drijft. Sleutelpersonen vormen een brug, de informatie werkt twee kanten uit en zorgt voor win-win. Uitwisseling van kennis voorkomt veel misverstanden, leed en onnodige kosten.

BETAAL VOOR EXPERTISE

Wat gebeurt er als we voor sleutelpersonen echte banen creeren die domeinen met elkaar verbinden? In 2018 startte het project Buurtbaan in Amsterdam West. Sleutelpersonen werken in een betaalde functie met begeleiding en perspectief op doorstroming naar een vaste baan. Sakina legt uit: “Toen ik de bestempeling kreeg voor werk dat ik al deed in de buurt met een betaalde baan kreeg ik weer energie”. Betaald werk leidt ertoe dat je erbij hoort en meer zeggenschap krijgt. De projectleiders BuurtBaan: “De buurt reageert positief op de inzet van sleutelpersonen. Informatie gaat naar binnen en naar buiten. Het is een expertise die sleutelpersonen hebben, daar moet je voor betalen, dat is een erkenning.” Sleutelpersonen motiveren mensen ook om stappen te zetten naar betaald werk. Ze zijn een voorbeeld: “Als ik het kan, kan jij het ook.” De gemeente Amsterdam rolt het project Buurtbaan nu stadsbreed uit vanuit beleid zodat over een jaar tenminste vijfentwintig sleutelpersonen betaald werken. De positie vormt een basis voor uitstroom naar vast werk en voor instroom van nieuwe sleutelpersonen. Zo vinden steeds meer mensen uit de wijken betaald werk.

BESCHERMING

Niemand kan twintig jaar als sleutelpersonen werken, er zijn geen kaders en er is geen bescherming. Sleutelpersonen worden óf overvraagd óf nauwelijks gevonden en ondervraagd en krijgen vaak te maken met heftige casuïstiek over (geestelijke) gezondheid, armoede en huiselijke geweld. De overbelasting leidt maar al te vaak tot burn-out of uitval. Overigens is een mentaliteitsverandering van twee kanten nodig. Getrainde sleutelpersonen zouden ervoor kunnen kiezen om hun urgente werk alleen betaald uit te voeren. Alleen vraagt dit ook om kennis van zelfstandig ondernemerschap. Een belangenvereniging voor sleutelpersonen bestaat nog niet maar zou hierin kunnen helpen.

ADVIEZEN VOOR GEMEENTEN

Kansen voor professionals én sleutelpersonen liggen bij bewustwording. Dat vraagt om het doorbreken van oude denkwijzen en het vinden van moed om dingen op een andere manier te doen en te laten. Een gedeelde verantwoordelijkheid is nodig maar ook is professionalisering belangrijk voor een inclusiever beleid. Sleutelpersonen en professionals in het filmmanifest adviseren: “Kijk in je gemeente, in de buurt, in het ziekenhuis, vind de actieve mensen en laat ze trainen. Deze persoon heeft kennis en overwint taalbarrières, dat is heel belangrijk voor onze samenleving. Je draagt bij aan een inclusieve maatschappij, daarmee komen we dichter bij elkaar, dat maakt de samenleving leuker.” Dit proces gaat niet vanzelf. Een duurzame visie op diversiteit, inclusiviteit en zelfredzaamheid helpt. Iedereen wil zich thuis voelen.

Filmmanifest Sleutelpersonen Werken is va. 16 november 16u te zien: https://youtu.be/xI2C73hEDM0

PRAKTISCHE TIPS:

  1. Ontwikkel een duurzame visie op diversiteit, inclusiviteit en zelfredzaamheid;
  2. Identificeer wie is actief in jouw wijk/gemeente als sleutelpersoon;
  3. Veranker de positie van sleutelpersonen in het werkproces (vb. vaste functie, beleidslijn: elke wijk een eigen sleutelpersoon, maken sleutelpersonen onderdeel van het kennis netwerk).
  4. Biedt sleutelpersonen de mogelijkheid zich te trainen, ontwikkelen of stage te lopen;
  5. Waardeer de activiteit van sleutelpersoon op ieders CV als reële expertise ervaring;
  6. Bouw de samenwerking en het beleid op gemeenschappelijke belangen;
  7. Een sleutelpersoon versterkt naar drie kanten: doelgroep, professional én beleid;
  8. Een concrete functie voor sleutelpersonen geeft kaders en bescherming;
  9. Een loon motiveert, geeft een stem, erkenning en verankering van kennis in het beleid;
  10. Leer van initiatieven die werken (vb. Project Buurtbaan Amsterdam, Casemanager Gemeente Woerden, Maatschappelijk werkster De Driehoek Hardenberg).

Voor meer informatie of screening van de film in uw gemeente: info@stadscoalitie.nl

Geplaatst in Collectivisme, Communicatie, Cultuur, Dialogue, Discriminatie, Economy, Ruis, Stereotypes | Een reactie plaatsen

Taal is beweging

Het schoollokaal druppelt vol met verwachtingsvolle gezichten. Veertig kinderen in twee groepen uit groep zes komen bijeen op een druilerige woensdagochtend in de herfst. Het is Afrikaweek op de ENMS, de Eerste Nederlandse Montessori School die al honderd jaar bestaat en wier motto is: ‘Leer mij het zelf te doen.’ Vandaag, sinds twee jaar is er weer ruimte voor bezoekers van buiten de school.

Ishmail Kamara

Ishmail Kamara, dichter, schrijver en spoken word artist is vanochtend gastdocent.  Zijn in juli 2021 verschenen dichtbundel ‘Landschap van mijn Ziel’, is wegens succes inmiddels in tweede druk verschenen en lag al de hele week in de klassen zodat de kinderen erin konden lezen. ‘Gedichten over bergen, over klompen en een rood paspoort raakten direct mijn hart,’ vertelt een van de docenten. ‘Je realiseert je dat niets vanzelfsprekend is.’

De trommel klinkt en de klanken zingen in Temne, een van de zestien talen die Sierra Leone rijk is, ze verwarmen het lokaal. De kinderen kijken gefascineerd toe. De handen van Ishmail trommelen, zijn stem klinkt vastberaden. Deze muziek legt een basis onder de ontmoeting. Al gauw nodigt Kamara de kinderen uit om samen te dansen, hij doet het eerst voor, daarna doen ze het samen en dan voeren de kinderen de dans alleen uit. Hij is een geboren Montessoriaan.

Afrikaanse dans

De kinderen gaan helemaal los en dan komen de instrumenten erbij. Voor elke tafel eentje. Delen is de les. De kinderen vinden dat soms moeilijk, maar Ishmail geeft alle ruimte totdat iedereen aan bod is gekomen. De kinderen leren luisteren naar elkaar en trommelen om beurten mee, schudden met verschillende Afrikaanse instrumenten of met handen en voeten. Alles komt in beweging.

Trommelimprovisatie

Op de tafels liggen zakjes met letters, ze dansen mee op het ritme, enkele letters vallen op de grond. Ishmail kalmeert de energie en vertelt dat hij de bundel heeft opgedragen aan Ali Kanu, die ook in de groep zit. Hij vraagt de kinderen of ze Ali kennen en weten wat ‘opdragen aan’ is. Ali heeft net als Ishmail ‘roots’ in Sierra Leone, hij straalt verlegen met alle aandacht.

letters in ruste

Elke tafel krijgt de opdracht om woorden te maken van de letters en heeft een eigen thema: natuur, buiten spelen, seizoenen en het weer. De kinderen buigen zich geboeid over de letters en maken samen woorden en daar rollen haast vanzelf zinnen uit. Er ontstaat een bloeiende ruil in letters tussen de groepen. Nieuwe gedichten worden geboren.

Welke woorden kunnen we nog meer maken?

Binnen de kortste keren heeft elke tafel een eigen gedicht gemaakt met woorden als bladeren, slangen en bomen. We ruiken de natuur in de klas. De tafels presenteren hun gedicht samen als groep, daarna wijst Ishmail iemand aan die het hele gedicht alleen voordraagt.  De stemmen zijn soms zacht en snel. Ishmail legt uit dat het belangrijk is om voor te dragen met een duidelijke stem, zodat het gedicht gaat leven. Als de kinderen te enthousiast worden zingt Ishmail eenvoudig weg een lied in zijn eigen taal met kalmerende handgebaren. De rust keert zo snel weer.

“In de winter is de grond net zo wit als sneeuw,
in de herfst is de grond de boom!!!
in de zomer krijgen de vogels kuikens.”

Dan mag elke tafel een woord kiezen voor een gezamenlijk gedicht, een collectief gedicht voor de school dat Ishmail op het bord schrijft. Het woord ‘schemering’ valt. ‘Dit is een nieuw woord voor mij, wat betekent het?’ vraagt Ishmail. Een van de kinderen legt het uit en een ander kind komt naar voren om het woord op het bord te schrijven. Leren van elkaar.

Kinderen
zijn bang
voor slangen.

In de schemering
vallen
de bladeren
van de bomen.

Tot slot stelt een van de kinderen een ‘stopdans’ voor. Ishmail beweegt mee. Gaande weg wordt duidelijk wat dit is. Ishmail trommelt en stopt, diegene die nog beweegt wordt aangewezen en mag terug naar zijn eigen klas. En zo vinden de kinderen een voor een, in beweging de weg terug naar hun groep. Hoofd, hart en handen verbonden door ontmoeting. De gedichten en klanken dansen door de gangen van de school.

De beelden van Ishmail Kamara als gastdocent met de kinderen uit groep zes zijn opgenomen voor een nieuwe documentaireserie die in februari 2022 wordt uitgezonden door omroep HUMAN op NPO2 (bekend van o.a. De Wasstraat).

Boekingen voor poëzie workshops of presentaties van Ishmail Kamara via info@stadscoalitie.nl

Geplaatst in Collectivisme, Communicatie, cultureel erfgoed, Cultuur, Dialogue, Poetry | Tags: , , | Een reactie plaatsen

Nieuwe stemmen verrijken erfgoed

publicatie in Faro Magazine: van verdrag naar praktijk, september 2021

Cultureel erfgoed is het gevolg van bewegingen van mensen en het voortbouwen op elkaars ideeën. Hoe krijg je verborgen stemmen en verhalen op tafel? Een mentaliteit van ruimte geven, loslaten en vertrouwen helpt.

Klokkenmakers Mustafa Saeed en Jan-Bert van Laren aan het werk in The Hands of Time in de Voorburgse Herenstraat.

In de Voorburgse Herenstraat ontmoet een Syrische klokkenmaker zijn Nederlandse evenknie in klokkenwinkel The Hands of Time. Hoewel de man nog geen woord Nederlands spreekt krijgt hij, als blijk van vertrouwen in zijn vakmanschap, ter reparatie een Sallander-klok mee. De Voorburgse klokkenmaker blijkt al een jaar op zoek te zijn naar een collega; de Syriër komt als geroepen. De ontmoeting is het begin van een beweging die de oude geschiedenis van de stad blootlegt en nieuwe betekenis geeft.

Talent centraal

Aan de basis van ruimte geven aan alle stemmen in de samenleving staat experiment. Durven loslaten zonder dat je weet wat de uitkomst is. Er lopen mensen van ver door onze steden en dorpen, maar de nieuwe burgers vinden er niet automatisch hun weg. Stel nu dat we deze mensen benaderen als professionals en hun talenten centraal stellen in plaats van hun vluchtverhaal? Zouden vakgenoten elkaar kunnen vinden in de passie voor hun professie? Met dit experiment probeert De Stadscoalitie nieuwe betekenis aan een plek te geven. De Stadscoalitie gebruikt daarvoor een methodiek die talenten en netwerken ontsluiten en bouwt aan coalities, waarbij het welbevinden van burgers en de leefbaarheid in wijken en steden groeit.

De Voorburgse Herenstraat is een straat waarin het erfgoed tastbaar is. Historische gebouwen uit de 17de eeuw, oude klinkers en een bakkerspand waar men al sinds 1612 brood bakt. Die cultuurhistorische waarde komt eens te meer tot leven als mensen zich bewust worden van wie hier liepen in vroeger tijden. Tweeduizend jaar geleden doopte Keizer Hadrianus de nederzetting Forum Hadriani – de markt van Hadrianus. Een volksfeest brak uit, de stad werd heringericht en onderdeel van het Romeinse Rijk. De Romeinse Limes zijn in 2019 voorgedragen als UNESCO Werelderfgoed, met Voorburg als een van de belangrijkste archeologische vindplaatsen.

Meerdere perspectieven

Overal waar erfgoed ontstaat, speelt migratie een rol. Maar het cultuurhistorische verleden zit verstopt en is alleen zichtbaar voor wie de tekenen in de Voorburgse straat kan lezen. De nieuwe migranten zijn er nauwelijks zichtbaar. Verhalen worden echter completer als mensen er vanuit meerdere perspectieven aan bijdragen; zo krijgt erfgoed nieuwe betekenis. Door terug te kijken in de geschiedenis van Voorburg ontdek je brede samenwerking, uitvindingen en innovaties. Het verhaal van de stad kan een verdieping krijgen waardoor iedereen een plek heeft en zich thuis voelt.

Bij toeval komt een Romeins verhaal naar boven waaruit blijkt dat er een tijd was waarin de Syriërs in hetzelfde rijk woonden als de Voorburgenaren. Dit wordt verpersoonlijkt door generaal Corbulo. Deze Romeinse bevelhebber gaf zijn manschappen de opdracht in de omgeving van Voorburg een kanaal te graven. Later werd Corbulo overgeplaatst naar Damascus en daar benoemd tot gouverneur van Syrië. Voorburg en Damascus staan allebei op de Peutingerkaart. De Middeleeuwse kopie van deze Romeinse reiskaart brengt het gehele Romeinse rijk in beeld en is een visualisatie van de handelsroute in die tijd. Dit gegeven zit verborgen in het DNA van de stad en biedt aanknopingspunten in het nu.

Musicus Amer Shanati en schrijver Rodaan Al Galidi in Huize Swaensteyn tijdens de pop-up Bazaar Voorburg.

Voortbouwen op ideeën

Voorburg is een stad van migratie; tweeduizend jaar geleden, maar ook in de tijd van Huygens. In de 17de eeuw vluchtten mensen vanuit Portugal en Frankrijk naar de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Een van hen was Descartes, die geregeld bij Huygens over de vloer kwam. In de Huygens Apotheek woonde van 1668 tot 1670 Baruch de Spinoza, de beroemde Nederlandse filosoof van Portugees-Joodse komaf. Juist door de vrijheid van denken, mede dankzij de komst van gevluchte kunstenaars én de expansie van de handel, kwamen de kunst en wetenschap tot bloei.

Cultureel erfgoed is het gevolg van de bewegingen van mensen en het voortbouwen op elkaars ideeën. De verschillende stemmen in de stad weerklinken in deze tijd in een vakgerichte samenwerking. Drumschool Voorburg leidt met een Syrische percussionist de openingsoptocht. In Wijnhuys Huygens schenken ze Afghaanse wijnen, in de Kunstuitleen vind je Syrische kunst. De archeologische werkgroep ontwerpt een kinderspeurtocht met wetenswaardigheden en uitvindingen van grote denkers door de eeuwen heen, zoals de vader van de optica, Ibn Al Haytham uit Irak, die in de 11de eeuw zijn ‘Boek der Optiek’ schreef. De Romeinse kaart staat levensgroot op markante plekken. Bijvoorbeeld bij Museum Huygens Hofwijck, waar Christiaan Huygens in 1656 het slingeruurwerk uitvond en zíjn boek schreef over optica. De klokkenwinkel demonstreert daar het slingeruurwerk. En ook bij Museum Swaensteyn waar workshops Arabische kalligrafie zijn en een film draait over ‘de oudste recepten van de wereld’. Op de stoep bereidt een Syrische chef-kok een van deze recepten uit de Mesopotamische tijd. De laatste kaart staat bij het oudste pand in Voorburg: Huize Swaensteyn. Speciaal voor het festival gaan de deuren open. Er zijn optredens van schrijvers, dichters en muzikanten uit alle windstreken. Bezoekers zijn welkom, zonder kaartje.

Ander verhaal

Wat kunnen we leren van dit Voorburgse praktijkvoorbeeld? De ontmoeting tussen de klokkenmakers in The Hands of Time legt de kiem voor een ander verhaal van de stad en haar bewoners. Het creëert ontmoetingen tussen vak- en stadgenoten die elkaar normaliter niet tegenkomen. Met de pop-up bazaars ontwikkelt De Stadscoalitie culturele festivals op diverse locaties, dit biedt ruimte voor experiment. Lokale ondernemers vinden nieuw talent en ook de musea omarmen de beweging die hun exposities tot leven brengt. Cultureel erfgoed vormt de rode draad. Ambachten, welzijn én cultuur komen samen. Er zijn ook aarzelende, tegenwerkende krachten. Die hebben te maken met de onbekendheid met de ander en het andere. Door ontmoeting en gesprek tijdens ‘Raad en Daad diners’ groeit het vertrouwen. Vaste ingrediënten zijn muziek, poëzie, verhalen en samen eten. Door ieder zijn eigen rol en bijdrage te geven ontstaat samenwerking en plezier. Gedurende de vier jaar dat De Stadscoalitie actief is in Voorburg hebben bestuurders, wethouders en beleidsmakers van verschillende domeinen een prominente rol. Om voorwaarden te scheppen, maar ook als spreker. Burgemeester Tigelaar, die ook de Romeinse erfgoedtafels voorzit, spreekt over het belang van ‘je thuis voelen’: “Omdat mensen zich verbonden willen weten met de omgeving waar ze wonen, waar ze terecht zijn gekomen en vanuit die verbondenheid iets willen opbouwen.”

Inclusieve ontmoetingen

Voorburg kun je vervangen door iedere andere stad. Het erfgoed blijkt een ideale entourage voor nieuwe verbindingen. Het nodigt uit en dan ontstaan spontaan nieuwe ontmoetingen. ‘De stad is de plek waar je alles vindt waar je niet naar op zoek was’, zei de Amerikaanse socioloog Richard Sennett, die zelf opgroeide in de getto’s van Chicago. De stad wordt een stimulerende plek wanneer je oude en nieuwe stemmen samenbrengt, juist dan ontstaan er nieuwe verbindingen en samenhang. Zo ontdekken mensen elkaar, voelen eigenaarschap en zien ze dat ze iets kunnen bijdragen dat onze samenleving hard nodig heeft. Juist in een tijd van spanningen, blijkt de cultuurhistorische invalshoek kansrijk en een goede basis voor inclusieve ontmoetingen.

Een echt duurzame verankering ontstaat door domeinoverstijgend denken en handelen, door het uitzetten van lange tijdslijnen en structureel draagvlak, onafhankelijk van verkiezingen. Het is aan bestuurders om de ziel van erfgoed te blijven eren met het telkens opnieuw uitdragen van een verhaal waarin iedereen zich thuis voelt.

Geplaatst in cultureel erfgoed, Cultuur, Duurzaamheid, erfgoed, Nederland | Tags: | Een reactie plaatsen

Syrische soaps symbool van hoop

Miniserie Helawat al-Ruh: De schoonheid van de ziel (De afgeplakte mond zie je vaker in het Arabische drama als symbool van onderdrukking)

Gepubliceerd via Het Grote Midden Oosten Platform dd. 20 april 2021

Vóór de revolutie in 2011 vormde Syrisch televisie-entertainment een bloeiende bedrijfstak. Aanvankelijk daalde het aantal series dramatisch vanwege de oorlog, het geweld, de verwoestingen en de uittocht van belangrijke figuren uit de soap- en dramawereld. De komst van vrije kanalen leidde echter weer tot een exponentiele groei van nieuwe series. Maar niet alleen dat: hoewel de Syriërs over de hele wereld verspreid zijn, zorgen die series ervoor dat er online een hechte gemeenschap ontstaat, tegen alle verwachtingen in.
In haar recente boek ‘Mediating the uprising – Narratives of Gender and Marriage in Syrian Television’ doet onderzoekster Rebecca Joubin deze ontwikkeling uit de doeken. Een interview.

Het draait allemaal om liefdesverhalen. Joubin, die een leerstoel  Arabische studies aan het Davidson College in North Carolina bekleedt,  woonde vanaf  2002 in Syrië en richtte er een galerie op. Al-Jisr (De Brug) was een plek waar kunstenaars, musici en intellectuelen vrijelijk bijeenkwamen en discussieerden over cultuur en politiek. Joubin leidde de galerie samen met haar in 2008 overleden echtgenoot Monkith Sa‘id, ook in Nederland een bekend kunstenaar en beeldhouwer.

Na zijn overlijden pendelde Joubin tussen Syrië en de Verenigde Staten en voltooide haar onderzoek. Haar koffers zaten volgepropt met honderden DVD’s om alle miniseries (musalsalat) te kunnen volgen. Op het vliegveld werd haar altijd om uitleg gevraagd. Zodra ze aan de douaniers vertelde dat ze dol was op liefdesverhalen ontspon zich een geanimeerd gesprek over beroemde acteurs en favoriete dramaseries. Daarna kon ze zonder problemen doorlopen.

Rebecca Joubin

Televisiedrama biedt hoop en houdt Syrië en misschien wel het hele Midden Oosten bijeen. Eind december 2020 overleed Hatem Ali, een van de meest populaire dramaregisseurs in de Arabische wereld. Zijn dood bracht Syriërs van alle achtergronden, etniciteiten, kleur en maatschappelijke afkomst samen om te rouwen over dit grote Syrische én culturele verlies. ‘Dit is sinds 2011 niet voorgekomen,’ reageert soapschrijfster Araa Al Jaramani.

Geen wonder: iedereen kijkt en bespreekt de laatste series, er is discussie online, in koffiehuizen en tijdens bijeenkomsten van intellectuelen. Joubin analyseert niet alleen het erfgoed van het Syrische drama in tijden van catastrofe, maar nodigt lezers uit in gesprek te gaan over de urgentie van deze populaire kunstvorm. Drama biedt een menselijk perspectief in de oorlog, geeft diverse standpunten en stemmen weer en is het kloppende hart van de Arabische samenleving.

Politiek van liefde
Joubin onderzoekt de Syrische miniseries al vele jaren. Kijken naar series is een nationaal tijdverdrijf en een belangrijk ritueel gedurende de ramadan, met elke dag miljoenen kijkers. De makers van Syrisch drama zijn meesters in scenarioschrijven, regisseren, acteren, muziek en mise-en scène. Heel wat anders dan de oppervlakkige verhaallijnen van ‘Goede Tijden, Slechte Tijden’. Zo zijn de miniseries uit het oude Damascus vooral populair omdat ze zich afspelen op echte historische plekken en verhalen vertellen uit voorbije tijden. De authenticiteit van deze series en de natuurlijke manier van filmen krijgen veel lof.

‘Vóór de opstanden werden deze series gezien als een metafoor die de Baath partij via de Franse Koloniale Mandaatsperiode op een indirecte manier zou bekritiseren,’ aldus Joubin.’ Toen de opstanden begonnen gaven mensen miniseries zoals Bab al-Hara (‘Kijk in de Wijk’) zelfs de schuld van het ontstaan ervan. Deze series waren in 2011 zo populair dat in heel  Damascus tissuedozen met Bab al-Hara te koop waren en toeristen en masse de nagebouwde filmset bezochten. In de loop der tijd veranderden de series van standpunt. Geen kritiek meer op de Baath-partij maar op westerse samenzweringen tegen Syrië. Toen de opstanden begonnen, was de reactie van mensen dat het allemaal kwam door Amerika, Israël, Frankrijk en Europa. De dialoog veranderde. De kritiek op het regime loopt nu via Westerse samenzweringen. De grootste zorg blijft het door oorlog verscheurde Syrië.’

Joubins onderzoek documenteert drama vanaf de jaren zestig. Haar eerdere boek ‘The Politics of Love’ is een weerslag van meer dan 250 miniseries, persverslagen, Facebookdiscussies en uitgebreide interviews met beroemde makers zoals de Vader van het Syrische Drama, Haitham Haqqi, maar ook anderen, zoals Mamduh Adwan, Najib Nseir, Inas Haqqi en Colette Bahna. Een uitgebreide groep schrijvers, regisseurs en acteurs deelde verhalen van de oudere generatie die inzicht geven in de geschiedenis van het Syrische televisiedrama.

Regisseur Haitham Haqqi (brildragend) op de set van de Zijden Markt, Khan al-Harir

Storytelling
Het is geen wonder dat Syrisch televisiedrama zo levendig is. Damascus heeft een eeuwenoude traditie van verhalen vertellen waar de verteller, de hakawati, zijn publiek betovert en meevoert. Een van de oudste verhalenhuizen in Damascus, Nawfura, bestaat al sinds de 17e  eeuw. In de orale traditie is drama het belangrijkste ingrediënt. Joubin ziet drama niet alleen als visuele literatuur, maar richt zich ook op het kunstzinnige aspect ervan.

Ze legt uit: ‘In drama komen alle kunstvormen samen, dat maakt het zo krachtig. Dat de Syriërs hier meesters in zijn is geen toeval. In de jaren zestig werden politieke partijen verbannen, waardoor veel activisten voor de televisie gingen werken. Veel scenario’s en scripts worden dan ook geschreven door romanschrijvers, dichters en journalisten die geschiedenis omzetten in kunst. Los van de artistieke waarde van de miniseries zijn ze er niet alleen op gericht mensen te vermaken, maar juist ook om officiële verhaallijnen te ontmantelen. De dramaseries vormen een arena waarin postkoloniale Syrische cultuur en artistiek talent tot uitdrukking komen in een strijd om visies op het verleden, het heden en de toekomst van Syrië.’

De relatie tussen dramamakers en het autoritaire regime is volgens haar complex. ‘In tegenstelling tot films vallen televisieproducties niet onder directe staatscontrole. Toch zijn veel particuliere productiebedrijven, grotere en kleinere, via een achterdeur verbonden met de staat. Het is algemeen bekend dat de dramaseries geld witwassen van corrupte ambtenaren. Het regime kiest doelbewust mensen uit met een dubieuze status om op die manier macht over hen uit te oefenen. Insiders weten dat veel productiebedrijven na de Arabische Lente werden opgeheven omdat zij hun geld overboekten naar buitenlandse rekeningen.’

Meesters in framing
Mensen vragen zich af hoe het mogelijk is dat de familie Assad nog steeds aan de macht is. Joubin:  ‘Zij beheerst de kunst van framen door angst te creëren, en door middel van verdeel-en-heers. Deze tactiek houdt de Assads in het zadel. Het begon onder Hafez- al-Assad, in zijn hoedanigheid van ‘verhalenverteller’. De staat gebruikt cultuur om legitimiteit te verwerven. Hafez beweerde een culturele revolutie te steunen om zo het vertrouwen van de intellectuelen te winnen. Zijn zoon Bashar ontmoet regelmatig kunstenaars, dwingt vriendschappen af en is nog actiever op dit vlak dan zijn vader.’

Een goed voorbeeld van framing is het woord ‘opstand’, zegt ze. ‘Gedurende de afgelopen tien jaar heeft het regime het woord ‘opstand’ consequent genegeerd en vervangen door het meer neutrale woord ‘crisis’, azmeh. De meerjarige sketchkomedie Schijnwerper, Buq‘at Daw’, bespotte dit in de aflevering: ‘De historicus van de crisis’. In deze korte sketch zien we Nasser Adib, een historicus in een smetteloos wit pak tijdens een interview op televisie. Hij legt uit dat het zijn plicht is om de ‘crisis’ te verslaan. Later wordt hij keer op keer opgewacht en onder druk gezet door agenten van de geheime dienst maar ook door zakenvrouwen en -mannen. Ieder dringt hem haar of zijn perspectief op de ‘crisis’ op. Als kijker voel je de spanningsopbouw, de constante dreiging en angst voor mishandeling. Als metafoor voor de verschillende frames krijgt de historicus telkens mappen in verschillende kleuren overhandigd, in groen, rood of blauw. De historicus raakt uiteindelijk verlamd door angst. Hij kiest voor de vrijheid van het leven als straatventer,  verkoopt snoep en loopt op twee verschillende slippers.’

‘Still’ uit Buq‘at Daw’, Schijnwerper, Ramadan 2017
Aflevering: De historicus van de crisis (acteur: Ayman Rida).

Olifant in de kamer
Wat is de samenhang tussen dramamakers en het regime? Is dit de olifant in de kamer?

‘Het fascineert me hoe het mogelijk is dat veel productiebedrijven indirect geaffilieerd zijn met het regime en tegelijkertijd toch in staat zijn om zeer kritisch werk te maken. De staat geeft ruimte voor harde kritiek en politieke scherts. Tegelijkertijd creëert diezelfde staat een relatie met de makers door het verlenen van privileges die het fundament van het politieke systeem veiligstellen en ervoor zorgen dat niemand te rijk kan worden. Denk aan cadeaus zoals huizen, auto’s of kleinere diensten zoals militaire vrijstellingen of de kans om je kinderen in het buitenland te laten studeren. Degenen die openlijk kritiek durven te uiten worden vaak gezien als heimelijke aanhangers van de regering.

‘Het is niet alleen een kwestie van cadeaus en privileges, het komt vooral door de onvoorspelbare tactiek van verdeel-en-heers. Het verlenen van gunsten aan de een maar niet aan anderen om dan op een onverwacht moment toe te slaan en de rekening te vereffenen. Dit creëert strijd tussen kunstenaars onderling en dat is precies de bedoeling. Het systeem van netwerken, patronage en coöptatie druppelt door in alle lagen van de samenleving. Drama is een van de branches waaruit blijkt hoe de infiltratie van corruptie werkt. Het fenomeen corruptie is overigens vaak onderwerp van de miniseries. Hierin zie je acteurs die proberen te overleven in wereld vol morele verdorvenheid, ongelijkheid en privileges.’

De bekende, inmiddels overleden scenarioschrijver Mamduh Adwan bevestigt dit spanningsveld. Hij beklaagde zich erover dat ‘intellectuelen worden gedwongen om te onderhandelen tussen hun behoefte aan veiligheid en het verlangen naar creatieve rebellie. Alleen door het afzwakken van een werk vindt een kunstenaar zelfregulering binnen de bureaucratische conventies van het regime.’

Grijs – Ramadi
Hoe werkt de Syrische geest als het gaat om kleur bekennen?

‘De kleur grijs, ramadi, verwijst naar mensen die neutraal zijn en weigeren om een politiek standpunt in te nemen. Ook deze kleur, dit gegeven, wordt door dramamakers vastgelegd. Drama schenkt je een stuk van de maatschappij, een stuk cultuur. Syrisch drama kan je niet in een categorie plaatsen. Scenarioschrijvers gaan op een verschillende manier met de druk om. Er zijn er die nostalgisch werk maken om de realiteit te vergeten. Sommigen geven het standpunt van de oppositie weer terwijl anderen verhalen maken over liefde of het huwelijk, zonder politiek statement. Er zijn regisseurs die veel verder gaan in hun kritiek, die metaforen en symbolen gebruiken om dingen aan de kaak te stellen. Het is makkelijker om kritisch te zijn wanneer je scenario’s schrijft in het buitenland. Filmregisseur Inas Haqqi maakt bijvoorbeeld een internetshow: Under 35. Dit is het eerste ongecensureerde Syrische platform dat jonge mensen de kans geeft om zich te uiten buiten de Syrische landsgrenzen. We kunnen niet generaliseren. Soms lukt het ook kritische series in Syrië te filmen maar het kan niet worden ontkend dat het moeilijker is fondsen te werven voor series die politiek kritisch zijn.’

Rode lijn en fluisterstrategie
‘Dramaseries lenen zich bij uitstek voor het versturen van indirecte boodschappen. Tegelijk heeft het regime een onzichtbare rode lijn getrokken. Niemand weet precies wanneer iemand daarover heen stapt en plotsklaps  in de kerkers van het regime ‘verdwijnt’. Dit maakt dat er weinig politiek-culturele artikelen over Syrisch drama in de media verschijnen. Hierdoor beweren mediaspecialisten buiten Syrië dat dramamakers deel uitmaken van de ‘fluisterstrategie’.  Het regime fluistert, intellectuelen praten erover, enzovoort. De verhalen van dramamakers zijn er volgens deze duiders vooral op gericht om een dragelijke dialoog met het Assad-regime te bewerkstelligen.’

De Syriërs zijn zich bewust van hun eigen demonen. Dit biedt een opening in de diepte van hun ziel.

Joubin is het met deze uitleg fundamenteel oneens. ‘Makers zijn beschouwend en zijn de eersten om te praten over de continue strijd tegen medeplichtigheid. Ze erkennen deze verleidingen. Vanuit westerse optiek moeten we vermijden om drama in categorieën te plaatsen, aangezien  iedere maker een andere manier heeft om met de huidige realiteit om te gaan. Waarom zouden we generaliseren en de autonomie van deze intellectuelen ter discussie stellen in een poging het regime in diskrediet te brengen?’Joubin richt haar aandacht liever op de makers zelf.

Woorden als zwaarden
‘Het regime heeft altijd geprobeerd om verdeeldheid te zaaien tussen intellectuelen, ook door het narratief van angst voor machtsovername door fundamentalisten. De makers die in Syrië zijn achtergebleven laten hun politieke mening niet altijd blijken. Sommigen menen dat de ware revolutie in de kunst zit, zonder directe politieke deelname. Er zijn kunstenaars die zich nooit ergens over hebben uitgesproken, en toch worden ze vermist, terwijl anderen kritische miniseries kunnen maken. In hun ogen zijn woorden als zwaarden, een manier om de moorden, vernietiging, spionage, corruptie en hypocrisie van het regime aan de orde te stellen. Een goed voorbeeld is de miniserie Helawat Al Ruh (‘De schoonheid van de ziel’),  van regisseur Rafi Wahbi. Hierin legt hij de belangrijke slogan vast die het begin van de vreedzame opstanden tegen het regime inluidde, de slogan die de Syriërs de hele wereld in stuurden. Wahed, wahed, al Sh‘ab al Suri Wahed: Een, een, het Syrische volk is een.’

Ontluchting – tanfis
Er zijn mensen die beweren dat politiek-ritische series zijn toegestaan vanwege tanfis, ‘ontluchting’. Volgens Joubin komt dit idee uit de Syrische cultuur zelf en is het niet uitgevonden door westerse academici. ‘Er gebeurt niets in de Syrische cultuur zonder dat het op een of andere manier terugkomt in drama. Er zijn heel wat series die de draak steken met het idee van tanfis: een metafoor waarin het regime dramamakers toestaat om kritiek te leveren zodat de druk op het systeem afneemt en een revolutie wordt voorkomen. Dit frame is inmiddels achterhaald met de komst van de revolutie en de vrije mediakanalen.’

Pan-Arabisch
Joubin signaleert een pan-Arabische ontwikkeling waarin de Syrische makers voorop lopen.
‘Syrische scenarioschrijvers zijn vaak toonaangevend in de dramawereld in het Midden-Oosten. Dit komt omdat ze in veel gevallen zowel kunnen schrijven als acteren en regisseren. De pan-Arabische ontwikkeling ontstaat vaak door de Syrische inventiviteit en manifesteert zich bijvoorbeeld in nieuwe series waarin acteurs uit verschillende Arabische landen voorkomen en ieder in hun eigen dialect spreken in een denkbeeldige wereld. Syrische acteurs spelen seizoenen lang in populaire Egyptische producties. Ook is er een bloeiende samenwerking en coproductie tussen Libanese en Syrische makers. De Libanezen brengen het geld in en de Syriërs geven hun kennis door, de onderlinge competitie groeit en de Libanezen maken meer en meer eigen werk. De Syrische makers zijn beroemd om hun vermogen remedies voor maatschappelijke kwalen te vinden en weten die te vertalen in excellent drama. Tussen de regels door lezen is een kunst die iedere Syriër verstaat.’

Al Nadam (Spijt, 2016, geschreven door Hassan Sami Yusuf, regie door Laith Hajjo)

Toekomst
Hoe zullen mensen over twintig jaar terugkijken op deze tijd ?

‘Voor de opstanden werden huwelijks- en liefdesmetaforen gebruikt om indirect kritiek te leveren op het regime. De onderwerpen die nu aan de orde komen zijn complexer, vanuit meer perspectieven. Neem de rol van de vader: hij is niet alleen financieel en ethisch hoeder van de familie, en beschermer van de maagdelijkheid van zijn dochters, maar ook iemand die emotioneel aanwezig is. Makers hopen over twintig jaar een idee te krijgen wat er vanuit verschillende invalshoeken is gebeurd. Sommige schrijvers zijn gericht op het behoud van erfgoed en het creëren van een collectief geheugen voor de toekomst. De soapseries bieden een vorm van zelfreflectie en een netwerk dat Syriërs over de hele wereld bijeen brengt.

‘Ik heb geleerd dat de series voor elk wat wils bieden. Dit schept weer een levendige gemeenschap. In het westen wordt de Syrische cultuur te vaak gegeneraliseerd, alsof zij monolithisch is. ‘Alle vrouwen worden onderdrukt.’ Als je met een veroordelend frame kijkt, mis je veel. De Syriërs zijn zich bewust van hun eigen demonen. Dit biedt een opening in de diepte van hun ziel. Ze vragen zich constant af: Wie zijn we? Wat is onze erfenis? De overlevingsstrategie onder makers getuigt van een enorme creativiteit die  haar vorm vindt in bloeiende kunst.’

Geplaatst in Communicatie, cultureel erfgoed, Cultuur, erfgoed, Midden-Oosten, Stereotypes, Syria | Tags: , , | Een reactie plaatsen

Investeer in de bewoners in de wijk

Moerwijk: Heeswijkplein

Gepubliceerd via Joop.nl 16 juni 2021

Regiodeals maken miljoenen beschikbaar om te investeren in ‘aandachtswijken’. De vraag is alleen hoe zorg je dat die investeringen het leven van bewoners echt verbeteren? Wat zou er gebeuren als we die miljoenen met name zouden investeren in de bewoners?

De afgelopen maanden verschijnen opnieuw onderzoeken en vele artikelen over ‘achterstands-‘ of ‘kwetsbare’ wijken. Vijftien burgemeesters roepen het kabinet op te werken aan een actieplan. Eenzaamheid, depressie en werkeloosheid. De kloof tussen de ‘have’ en de ‘have not’s’ wordt almaar groter. Yuppenparadijzen, cocktail drinkende burgers in dure pakken aan de ene kant en groeiende rijen burgers bij voedselbanken en kringloopwinkels aan de andere.

Wanneer wijken op de agenda staan worden de bulldozers vaak al besteld, er wordt druk gelobbyd voor allerlei plannen en dure vernieuwing. Maar wat als we dit keer eens zouden investeren in de bewoners? ‘De werkelijke rijkdom van een natie is gelegen in haar bevolking,’ zei de Pakistaanse econoom Mahbub ul Haq ooit. Hoe zorgen we dat iedereen een leven kan opbouwen in overeenstemming met menselijke waardigheid? Hoe ontsluiten we ieders talent?

Uit een recent onderzoek van Circusvis blijkt dat de veerkracht in de regio Haaglanden opvallend groot is in vergelijking tot andere wijken. Veerkracht staat voor de mate waarin een buurt in staat is een toename van kwetsbare bewoners op te vangen. In Moerwijk kom je er al snel achter dat bewoners actief betrokken zijn bij hun leefomgeving. Je raakt er spontaan in gesprek met jong en oud, die nieuwsgierig zijn naar wat je er komt brengen. In vergelijking met een in zichzelf gekeerde villawijk een verademing, een heuse krachtwijk.

Het is natuurlijk mooi wanneer bewoners veerkrachtig zijn en zelf problemen oplossen. Maar al te veel geloof in de zelfredzaamheid is misplaatst. Zeker, informele netwerken maakten afgelopen jaar overuren, burgers in de krachtwijken hielden de zaak vrijwillig draaiend terwijl beleidsmedewerkers ver weg thuis betaald achter de zoom zaten. Wie start bij de wens de positie van bewoners te verbeteren moet ze vooral toegang tot het systeem gunnen. Alleen hoe beklim je een ladder waarvan de onderste sporten structureel ontbreken? De ‘armoedeval’ houdt mensen in de bijstand. En bewoners raken niet in staat financieel voor zichzelf te zorgen en zitten veelal gevangen in vrijwilligheid.

De afgelopen jaren voerden we een actie-onderzoek uit waaruit telkens dezelfde dynamieken van ongelijkheid naar voren komen. Professionals worden betaald ingehuurd en wijkbewoners moeten ‘geactiveerd’ worden, terwijl ze zelf heel goed weten wat er in de wijk speelt en nodig is. Gemeente Den Haag heeft hiervoor zelfs weloverwogen beleid. Er mogen van aangevraagde subsidies geen vrijwilligersvergoedingen worden uitgekeerd aan de bewoners in de wijk. De allerarmsten moeten ‘vrijwillig’ meedoen terwijl ze de kennis bezitten waar anderen die niet in de wijk wonen aan verdienen. Zo gaat het geld telkens rond in dezelfde zakken van advies- en onderzoeksbureaus.

Wat is er wel nodig? Het begint allemaal met ontmoeten. Willen we elkaar weer ontdekken dan hebben we spontane ontmoetingen nodig die de basis leggen voor een gesprek van mens tot mens, voor urgente samenwerking.

Daarnaast gaat het over mogelijkheden scheppen. Mogelijkheden die uitgaan van gelijkwaardigheid en inzicht geven in wat je kan betekenen voor elkaar. Gek genoeg hebben we nog nooit iemand ontmoet die niets kon of niets wilde. De Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum reikt een contratheorie aan die ons nieuwe richting kan geven. Haar ‘capability’ benadering gaat uit van kansen, levenskwaliteit, fundamentele sociale rechtvaardigheid en keuzevrijheid. Niet verworven ‘capabilities’ zijn vaak het gevolg van discriminatie of ongelijkheid.

Hoe maken we die onderste sporten van de ladder? Stel bewoners in staat als eigenaar onderdeel uit te maken van het betaalde systeem. Investeer in talent en bijvoorbeeld in het landelijke netwerk van professionele sleutelpersonen die als dienende leiders al decennia lang wijk en stad veelal vrijwillig versterken. Overheden en gemeenten maken gretig gebruik van hun diensten vaak zonder fatsoenlijke betaling. Draai dit om. Stel sleutelpersonen in staat financieel voor zichzelf te zorgen en communiceer hiermee naar de gemeenschappen erachter een boodschap van gelijkheid, erkenning en waardering.

We horen telkens weer dat de ‘menselijke maat’ terug moet komen. Daar is niets abstracts aan. Het is iets waar we allemaal iedere dag opnieuw vorm aan kunnen geven. Door elkaar te ontmoeten, over en weer te bevragen vanuit nieuwsgierigheid in de wetenschap dat ieder iets kan en wil betekenen. Laten we elkaars inzet over en weer waarderen, ook financieel. Voor wat, hoort wat.

Geplaatst in Communicatie, Discriminatie, Duurzaamheid, Economy, Ruis | Een reactie plaatsen

Koester de traagheid

Geplaatst in ambacht, Communicatie, Fenomenologie, Poetry, Stilte | Tags: , | Een reactie plaatsen

Vuurwater

5 maart 2021 Foto: Esseline van de Sande

Vuurwater

Lopend vuur door het land.
Leven op de rand.
Stemmen van ver.
Roepen, ruisen, fluisterend.

Krakend pad, zonovergoten.
Uitgelaten viervoeters,
vrij spel aan de horizon.
Rennen, ruiters, luisterend.

Dichterbij haar roep luider,
onweerstaanbaar.
Magnetische maankracht.
Getijden, gedroom, duiken.

Haar water gloeit,
golven vol leven.
Schroeien de huid.
Brandt, bruist, ontluiken.

Phoenix verrijst uit vuurwater.
Huiveren in winterjas.
Wakker gekust,
Leven.

Esseline van de Sande

Geplaatst in ambacht, Communicatie, Poetry, Stilte | Tags: , | Een reactie plaatsen

De stad leeft

Ontmoetingen in de stad Foto: Esseline van de Sande

De stad leeft

Zomerse gelatenheid maakt plaats.
Getik van de tijd overstemt,
Door snelheid, vaart, beweging.
Meeuwen schreeuwen, sirenes.
De stad
wakker
gekust.

Fietsers haasten zich,
over straten en lanen.
Grote rugzakken
op kleine ruggen,
vol verwachting.
Een fonkelnieuwe fiets,
onderweg naar onbekende verten.
De toekomst lonkt.

Blikken vol bravoure,
of zoekend, onzeker.
Bessen kleuren rood.
Middenstand leidt drukte in banen.
Volle trottoirs.
Weerzien met vrienden.
Kinderstemmen,
hand in hand over de zebra.
Klaar? Over!

De stad ademt,
tot leven gewekt.
Een wandeling met hond,
tram, bus, mondkapje.
Samen over straat.
Adem in, adem uit.
Het ritme van de stad versnelt.

Een zweem van hoop,
Onder grijze lucht.
Boekenpakketten onder snelbinders,
Maagdelijke kennis raast door de stad.
Beweging doet leven.
Een nieuw schooljaar ontwaakt.

© Esseline van de Sande, 1 september 2020

Geplaatst in ambacht, Communicatie, Cultuur, Poetry | Tags: , | Een reactie plaatsen